جریان‌شناسی چپ دانشجویی در ایران دهه ۸۰: مطالعه موردی نشریه خاک و گروه داب

نویسندگان
doi
10.22034/irs.2026.540964.1304
چکیده

در دهه ۱۳۸۰ خورشیدی، جریان‌های دانشجویی چپ با وجود گستردگی محدود، حضوری پررنگ در دانشگاه‌های ایران یافتند و از طریق تجمعات، تحصن‌ها و تأکید بر پراکسیس مارکسیستی توانستند بر فضای فکری و سیاسی دانشگاه‌ها اثرگذار شوند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که این جریان‌ها تحت چه شرایطی شکل گرفتند، چه مسیری از فعالیت را طی کردند، و چرا در نهایت با رکود و انفعال مواجه شدند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد عواملی همچون تأکید بر عمل مارکسیستی، اتحادهای تاکتیکی با انجمن‌های اسلامی، افزایش جمعیت دانشجویی و فضای باز سیاسی پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ زمینه‌ساز رشد و تأثیرگذاری آنان شد. در مقابل، بازداشت‌های گسترده آذر ۱۳۸۶ و انشعابات درونی موجب تضعیف انسجام و افول این جریان گردید. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، مصاحبه‌ها، بیانیه‌ها، مقالات فعالان سابق چپ و جست‌وجوی اینترنتی، به تحلیل نشریات (خاک)، تشکل‌ها (گروه داب)، انشعابات کلیدی (چپ کارگری و رادیکال) و تعاملات آنان با دفتر تحکیم وحدت پرداخته است.