نقش ادبیات‌ داستانی ‌‌چپ در گسترش چریکیسم و مبارزات‌ مسلحانه جنبش‌های‌چریکی علیه حکومت ‌پهلوی‌دوم (بررسی موردی سازمان ‌چریک‌های‌ فدایی‌ خلق ‌ایران)

نویسندگان
doi
10.22034/irs.2025.546846.1309
چکیده

هدف اصلی این مقاله با تاکید بر پیوند ادبیات و سیاست، بررسی تاثیر ادبیات داستانی بر جنبش کمونیستی ایران پس از کودتای 28 مرداد است.در عرصه داخلی انسداد‌سیاسی؛ نفوذ‌ گسترده‌ آمریکا؛ اصلاحات‌ارضی، در عرصه خارجی جنبش‌ رادیکال‌دانشجویی در دهه 1960 و در بُعد ‌ایدئولوژیکی، مارکسیسم ‌آمریکای‌لاتین که در آن نقش‌طبقه‌کارگر را به سطح ‌هسته‌های‌کوچک‌چریکی تقلیل‌می‌داد، زمینه‌های تجدید نظر و نفی روش‌های مدنی مبارزه احزاب پدر‌سالار مانند حزب توده و جبهه ملی را با حکومت پهلوی فراهم کردند.با انشعاب‌ها در جنبش کمونیستی ایران، سازمان چریک‌های فدایی خلق که بخشی از فعالیت‌های جنبش را با مشی مسلحانه نمایندگی می‌کرد، مبارزه قهرآمیز خود را آغاز کرد.اما در بُعد‌ایدئولوژیکی، متغیر دیگری نیز، بر این مبارزات‌مسلحانه تاثیر می‌گذاشت که نادیده گرفته شده است.این مقاله در پی پاسخ به این سوال است:«چگونه مضامین ادبیات‌داستانی‌ بر گسترش چریکیسم و مبارزات ‌مسلحانه‌ جنبش‌های‌ چریکی خاصه فداییان خلق علیه حکومت‌پهلوی‌دوم تاثیر‌می‌گذاشت؟»پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تبیینی و اسنادی استدلال می‌کند:«مضامین ادبیات داستانی چپ در جهان و ایران با تلفیق مضامین سه مکتب رمانتیسم، رئالیسم ‌انتقادی و رئالیسم سوسیالیستی در ترسیم تضاد طبقاتی فقرا و اغنیاء و با خلق قهرمان خیالی یا بازتعریف قهرمان واقعی بواسطه منازعه‌ای‌کردن امر‌سیاسی (خود و دیگری) سبب شدت مباررزه مسلحانه چریک‌های فدایی شده‌است».درون‌مایه‌های ‌ادبیات‌داستانی‌چپ که از آن به ادبیات چریکی یاد می‌شود، عامل موثر در مبانی نظری سازمان و توجیه مبارزه به شمار می‌آمد.