فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در بسیاری از جوامع سنتی و حتی مدرن، تملک زمین همواره یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ثروت، قدرت و نفوذ اجتماعی ـ سیاسی به شمار آمده است. در ایران نیز، طی دوران قاجار و پهلوی، مالکیت زمین نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار قدرت و تقسیم منابع ایفا کرده است. با روی کار آمدن رضاشاه، شرایط مالکیت اراضی به طور چشمگیری تغییر کرد. رضاشاه و نزدیکان او با غصب گسترده اراضی کشاورزی و مراتع، مالکیت و کنترل این منابع ارزشمند را در دست خود متمرکز ساختند. وی با واگذاری بخش زیادی از زمین‌های مصادره شده به افسران و بدنه ارتش موجب تولد یک طبقه زمیندار وفادار به حکومت شد. در ادامه سیاست پدر، محمدرضا شاه دست نظامیان را برای تصرف و تملک اراضی باز گذاشت؛ به گونه ای که بخش قابل توجهی از منابع و املاک در اختیار نیروهای نظامی قرار گرفت و نقش آن‌ها در ساختار قدرت و اقتصاد کشور تقویت شد. این پژوهش با کاربست نظریه مارکسیستی مالکیت زمین و نظام ارباب- رعیتی به بررسی چرایی و چگونگی تصرف اراضی توسط نظامیان محمدرضاشاه می‌پردازد و به سوال نقش و میزان مشارکت نظامیان در تصرف غیرقانونی اراضی طی دوران حکومت محمدرضا شاه پاسخ می‌دهد. روش مطالعه در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر اسناد و شواهد تاریخی است.