فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

احتکار، در نگاه مشهورِ فقیهان، حرام شرعی و از منظر قانون، جُرمی تعزیری است که کیفرهایی نظیر حبس، شلاق، ضبط اموال و حتی در شرایط خاص، اعدام، به‌عنوان افساد فی‌الارض، برای آن مقرر شده است. حکم و گسترۀ احتکار از موضوعاتِ اختلافی در میان دانشیانِ فقه است. حرمت و کراهت دو انگارۀ حکمی قابل ردیابی در آثار فقهی است. در گسترۀ موضوعی عده‌ای از فقیهان، احتکار شرعی را منحصر به برخی کالا‌های خوراکیِ خاص دانسته و در مقابل، گروهی دیگر، آن را به هرنوع طعام و بلکه سایر نیاز‌ها و احتیاجات انسانی تعمیم داده‌اند. این جستار در پی آن است که از منظر عدالت کیفری به بازخوانی ادلۀ احتکار پرداخته و با این رویکرد به داوری میان دیدگاه‌ها بنشیند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که لحاظ موازین عدالت کیفری، از قبیل اصل تناسب جرم و مجازات در تحلیل نصوص مرتبط با احتکار، سبب می‌شود تا نظریۀ حرمت‌انگاری از استقامت فزون‌تری برخوردار باشد. در مورد گسترهٔ احتکار نیز عدالت قرینه‌ای است که با تقویتِ ظهور ادلهٔ عام، انگارۀ تمثیل، حکومی یا خارجیه‌انگاری روایات انحصار را تثبیت می‌کند و درنتیجه، به تقویت نظریهٔ تعمیم می‌انجامد.