فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تصرف پدر در اموال فرزند، یکی از مسائل اصلی از آغاز تاریخ بشر تاکنون بوده و در شرایع الهی نیز همواره به‌عنوان یک موضوع مهم مطرح شده است. اسلام نیز به این مسئله توجه خاصی داشته و در بسیاری از آیات و روایات احکام مربوط به آن را بیان کرده است. البته بیشتر این احکام به چگونگی تصرف پدر در اموال فرزند صغیر به‌دلیل ولایت بر وی اشاره دارند و در زمینۀ تصرف پدر در اموال فرزند بالغ بدون اجازۀ وی با ابهاماتی مواجه است. سؤال اصلی این تحقیق آن است که آیا پدر بدون اجازۀ فرزند بالغ حق دارد در مال وی تصرف کند؟ فقها دراین‌باره اختلاف‌نظر دارند. مشهور با دو شرط این تصرف را مجاز می‌دانند: نخست، نیازمندی پدر و دوم، عدم‌اعطای مال ازسوی پسر به پدر. برخی دیگر، تصرف را درصورت خوف از هلاکت پدر مجاز می‌دانند و گروهی دیگر معتقدند که اگر پدر برای انجام حج مالی ندارد، می‌تواند از اموال فرزند استفاده کند. دیدگاه چهارم نیز به‌طور مطلق این تصرف را مجاز می‌داند. پژوهش حاضر که به‌روش توصیفی‌تحلیلی انجام گرفته، نشان می‌دهد که هریک از این دیدگاه‌ها با اشکالاتی روبه‌روست و جواز تصرف پدر درصورت بیمِ تلف نیز اختصاص به پدر ندارد و براساس قاعدۀ اضطرار بر همگان جایز است. نتیجه آنکه، تصرف پدر نسبت به اموال فرزند بالغ مثل سایر افراد بوده و نسبت پدر و فرزندی به پدر حق ویژه‌ای نمی‌بخشد.