فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مشهورترین قصّه‌های عامیانۀ فارسی، «حمزه‌‌نامه» یا قصّۀ امیرالمؤمنین حمزه است. ترجمه‌ به زبان‌های دیگر،  تهیّة نسخۀ مصوّر به دستور اکبرشاه هندی و داشتن آدابی ویژه برای نقل این قصّه، نشان دهندۀ اهمیّت آن برای مردم و شاهان در برهه‌ای از تاریخ است. اصل این داستان عربی است و «حمزة­البهلوان» نام دارد و شخصّیت اصلی قصّه، پهلوانی خیالی است. این قصّه و شخصیّت اصلی قصّه، تحت تأثیر داستان‌هایی مانند رستم و اسفندیار که در شبه جزیره برای مردم نقل می‌شد، ساخته و پرداخته شده­است و شخصیّت «حمزة­العرب»، بدیل عربی رستم است که ایرانیان برای فروکاستن و حتّی از میان بردن حس نژادپرستی خود به این پهلوان خیالی، نام او را تغییر داده‌اند و در نتیجه، شخصیّت داستانی تحریف شده­است. بهتر است «حمزه‌نامه» را قصه‌ای پهلوانی بدانیم، نه یک قصّۀ شبه­تاریخی یا حماسۀ مشهور دینی یا حتی رمانس؛ امّا قصّۀ «حمزة­البهلوان» جزو آثار «ادب­الشّعبی» و «السّیرة­الشّعبیّة» است. در ادبیّات عرب، «ادب­الشّعبی» در برابر ادب رسمی قرار می‌گیرد. در «ادب­الشّعبی» متن مکتوب وجود ندارد؛ بنابراین به تعداد شنوندگان، راوی پدید می‌آید. بخشی از «ادب­الشّعبی» در اصطلاح ، «السّیرة­الشّبیّة» نام دارد. «السّیرة­الشّعبیّة» از دل «ادب­الشّعبی» می‌جوشد و ضمن بهره­مندی از امکانات افسانه‌های خیالی و پهلوانی از پالایۀ اعتقادات اسلامی می­گذرد.