بومی سازی در ترجمه های منظوم حکایت کلاغ و روباه لافونتن در حرکت از فرانظام به نظام بر اساس نظریۀ لوتمان

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، ایران

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، ایران

4 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، ایران

doi
10.22103/jcl.2020.2535
چکیده

یکی از زمینه­ های تحول ادبیات معاصر ایران، ترجمه یا باز­آفرینی آثار ادبی خارجی است. شاعران معاصر گاه با جاب­جایی، افزایش و کاهش عناصر سازندۀ متن مبدأ، آن را با مقتضیات ادبی و فرهنگی جامعۀ فارسی ­زبان، هماهنگ و به اصطلاح بوم ی­سازی کرده­اند. تبیین راهکارهای بومی ­سازی در حرکت از فرانظام (متن مبدأ) به نظام (متن مقصد) و شناخت موفقیت یا عدم موفقیت شاعران در بازآفرینی آثار ادبی خارجی به شعر فارسی، بر اساس نظریۀ یوری لوتمان، اساس مقالۀ حاضر است که برای نمونه در اینجا تنها بازآفرینی­ های شاعرانۀ «حکایت کلاغ و روباه لافونتن» بررسی می ­شود. نسیم شمال، ایرج ­میرزا، نیّر سعیدی و حبیب یغمایی هریک در بازگردانی شاعرانۀ خود، متن اصلی را با سنت­های ادبی و نمادهای فرهنگ ایرانی- اسلامی همخوان کرده­ اند و در این فرایند بومی سازی، نشانه ­های زبانی، شیوه ­های بیان ادبی و گاه عواطف و اندیشه­ ها با دگرگونی­ هایی همراه شده ­است. به نظر می ­رسد ساخت هنری و کمال ­یافتۀ شعر حبیب یغمایی را می ­توان نتیجۀ تعامل هر چه بهتر و دقیق­تر شاعر در برخورد با فرانظام و حرکت به سوی نظام ادبی تازه به ­شمار آورد.