اعتبار قطع و رواداری نقض آن

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران و استاد درس خارج فقه و اصول حوزهٔ علمیهٔ قم

doi
10.22067/jfiqh.2024.84699.1660
چکیده

اکثر اصولیان بر این باورند که حجیت و اعتبار، ذاتیِ قطع طریقی و قطع، علت تامه برای آن است و امکان نقضِ حجیت و نهی شرعی از ترتیب اثردادن به قطع وجود ندارد؛ چراکه چنین چیزی به سلب ذاتیات از ذات باز می‎گردد و در واقع و یا در نگاه شخص قاطع به تناقض می‌انجامد. این پژوهش با روش تحلیلی‌توصیفی در پِی تثبیت این فرضیه است که باتوجه‌به احتمال جهل مرکب در قطع و همچنین تأخر جایگاه و تحققِ قطع از حکم شرعی و مقام واقع مقطوع و شأن حق‌الطّاعه، نهی شرعی از قطع، به‌سانِ قطع موضوعی بدونِ هیچ‌گونه محذوری پذیرفته است؛ چه اینکه چنین سلب حجیتی در شریعت واقع شده است؛ ازآن‌رو که وجوب متابعت، امر ذاتی قطع نبوده و مقتضای حق‌الطاعه و ناشی از حق مولویتی است که در توسعه و تضییق به ارادۀ شارع مقدس وابسته است و باوجود محتمل‌بودنِ انطباق قطع بر جهل مرکب و تأخر رتبۀ قطع از واقع وجودی امر مقطوع، وحدت موضوعی، به‌عنوانِ شرط لازم در تناقض هرگز محقق نمی‌شود.