فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اکثر نقاط ایران همانند دشت‌های استان همدان به دلیل بارندگی کم و توزیع نامناسب زمانی و مکانی از منابع آب سطحی مناسبی برخوردار نبوده و بخش کشاورزی عمدتاً به آب زیرزمینی وابستگی بیشتری دارد. این موضوع در کنار سایر مسائل فنی، اقتصادی و فرهنگی و حقوقی باعث گردیده تا در سال‌های اخیر دشت‌های کشور با برداشت­های بیش‌ازحد مجاز مواجه گردیده و دچار افت سطح ایستابی و پیامدهای جانبی ناشی از آن گردند. در این مقاله ضمن ارائه وضعیت موجود و روند تغییرات کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی در دشت‌های کبودرآهنگ و ملایر که به ترتیب از زیر حوضه­های قره­چای و گاماسیاب در استان همدان هستند، فعالیت‌هایی که بهره­برداران برای بهبود وضعیت اقتصادی خود لازم است در راستای حفاظت و بهره­برداری پایدار این منابع انجام دهند، ارائه‌شده است. برای این منظور بیلان منابع آب زیرزمینی، نوسان سطح ایستابی، تغییرات شوری، تغییرات آبدهی قنوات و چشمه‌ها، از سال 1373 تا 1396 تجزیه‌وتحلیل و سپس عوارض مختلف ایجادشده در منطقه تعیین و مورد بازدید قرار گرفت. بر اساس نتایج، عوارض ناشی از برداشت‌های غیرمجاز در دشت‌های کبودرآهنگ و ملایر به ترتیب شامل ایجاد 8/77- و 3/61- میلیون مترمکعب بیلان منفی در سال آبی 86-1385، افت متوسط سالیانه سطح ایستابی به مقدار 6/1 و 1 متر، 7/35 و 7/52 درصد کاهش حجم تخلیه،، 75% کاهش در آبدهی قنوات و خشک شدن تعداد زیادی چاه و قنوات بوده است. همچنین از دیگر عوارض ایجادشده، نشست زمین در چندین نقطه در دشت کبودرآهنگ با عمق متوسط 15 متر، روند صعودی و 30% افزایش در مقدار شوری، افزایش 20% مهاجرت به شهرها می‌باشد. بر اساس این وضعیت موجود و عوامل ایجادکننده آن راهکارهایی قابل‌ارائه می­باشد که برخی از آن‌ها مسائل سیاست‌گذاری و اجرایی توسط دستگاه‌های دولتی بوده و برخی دیگر می‌تواند از طریق بهره‌برداران انجام گردد. ازجمله فعالیت‌های مؤثر که می‌تواند توسط بهره­برداران جهت بهبود وضعیت اقتصادی خود و حفاظت از منابع آب جهت استفاده بهینه از منابع آب انجام گردد شامل: فعالیت‌هایی که باعث کاهش نیاز به پمپاژ آب از چاه می­گردد، فعالیت‌هایی که باعث جلوگیری از آلودگی منابع آب زیرزمینی می­گردند و فعالیت‌هایی که باعث افزایش تولید بدون افزایش در مصرف آب می­گردد، می­باشد.