تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی بهمثابۀ ملکه
نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
doi
10.22067/jfiqh.2023.78032.1416چکیده
«عدالت» حقیقتی جاری در تمام ابعاد زندگی انسان است، در دانشهای محتلف مفهومیابی شده و فقه ازجملهٔ آن دانشهاست. فقها تعاریف گوناگونی از عدالت ارائه دادهاند که مهمترین آنها تعریف عدالت بهمثابه ملکه است. این پژوهش با تبیین تعاریف ارائه شده ازعدالت در فقه، این فرضیه را دنبال میکند که هیچیک از تعاریف عدالت فقهی بیانگر معنای حقیقی نیست؛ برخی از آنها حاکی و کاشف از وجود عدالت است و ملکهبودن نیز بهدلیل برخی اشکالات نمیتواند تعریف عدالت بهشمار آید؛ بلکه عدالت، واقعیتی وجودیِ برخاسته از حق است که هردو از اقتضائات فطری انسان به شمار میروند و فطرت آدمی بر آن گواهی میدهد. انجام واجبات و ترک محرمات، سبب فعلیتیافتن عدالت است، نه اینکه عدالت ملکهای باشد که با انجام واجبات و ترک محرمات پدید آید. تبیین این حقیقت، دستکم بهلحاظ علمی ثمراتی در بر دارد که ضرورت بحث و تحقیق را ایجاب میکند.
