امکان فقهی استناد به قاعدۀ تسبیب در مسئولیت قراردادی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی

2 استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی.

doi
10.22067/jfiqh.2022.72266.1174
چکیده

نظام حقوقی ایران در شاخه‌های گوناگون تا حد زیادی اثرپذیرفته از فقه امامیه است. در خصوص مسئولیت مدنی، ظرفیت غنی فقه در باب قواعد ضمان، انواع مسئولیت‌های مدنیِ مصطلح، ازجمله مسئولیت قراردادی را به‌خوبی پوشش می‌دهد و «قاعدۀ تسبیب» مناسب‌ترین قاعده است که می‌تواند مبنای لزوم جبران خسارت‌های ناشی از نقض قرارداد محسوب شود. سازوکار مادۀ 221 قانون مدنی و تلاش برخی از حقوق‌دانان در تنظیم نظام جداگانه برای مسئولیت قراردادی، انتقادپذیر است. استفاده از ظرفیت‌های فقهی، زمینهٔ تفکیک انواع مسئولیت را خنثی می‌کند و درنهایت، امکان استناد به قاعدۀ تسبیب در مسئولیت قراردادی براساس برخی دیدگاه‌های فقهی را فراهم می‌سازد و لزوم بازنگری در قوانین موجود و تدوین نظم مشترک و یکسان به‌جای قوانین پراکنده و ناهمگون باب مسئولیت، نظیر برخی از مواد قوانین مدنی و قانون مسئولیت مدنی 1339، برخی از قوانین آیین دادرسی مدنی و کیفری و مجازات اسلامی را ایجاب می‌کند.