بررسی محتوایی و سرچشمه‌های فکری علی صفی در لطائف الطّوائف

نویسندگان

1 دانشیار بخش زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی کرمانشاه

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی کرمانشاه

doi
10.22103/jcl.2017.1682
چکیده

 مولانا فخرالدّین علی صفی، از نویسندگان قرن دهم هجری و دارای تألیفات متعددی، از جمله کتاب ارزشمند و ماندگار «لطائف الطّوائف» است. این کتاب، مجموعه ­ای از حکایات طنزآمیز مربوط به گروه­ ها و طبقات مختلف اجتماعی است که با آیات قرآن کریم، احادیث پیامبر (ص)، ائمّة اطهار (ع) و ضرب­ المثل­های عربی آراسته شده ­است.  صفی در این کتاب، به­شدت از منابع عربی و فارسی پیش از خود متأثّر شده ­است. در این پژوهش، از مجموع 867 روایت، حکایت و  ضرب­ المثل عربی که در این کتاب به­ کاررفته، منبع 399 مورد را در منابع عربی و منبع 222 مورد را در منابع فارسی پیش از او یافته­ ایم. صفی در کتاب «لطائف الطّوائف»، از منابع عربی چون «ربیع الأبرار»، «تذکرة حمدونیة»، «محاضرات الادبا» بهره برده ­است. او از روش ­هایی، چون دخل و تصرف در حکایات، ذکر حکایت ­های متوالی و ترجمة حکایت ­ها استفاده کرده ­است. همچنین، از منابع فارسی، چون «رسالة دلگشا»، «جوامع الحکایات و لوامع الرّوایات»، «بهارستان» و... به فراوانی استفاده کرده ­است. صفی این حکایت­ ها را به روش­ های مختلفی، چون دخل بی­ کم و کاست مطلب، نقل داستان با اندکی دخل و تصرف و نقل حکایات متوالی در لطائف الطوائف ذکر کرده­ است.