فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تعارض منافع، وضعیتی است که فرد در آن منافع شخصیِ خود را با منافعی که مسئول آن‎هاست در تعارض می‎بیند؛ این موقعیت‎ها در حوزه‎های مختلفِ روابط حقوقی وجود دارد و عدم‌مدیریت آن‎ها سبب بروز تالی فاسدهایی خواهد شد؛ ازین‌رو حاکم موظف به شناسایی این موقعیت‏هاست و برای مدیریت آن‏ها و در راستای پرهیز از مفاسد یا جبران آن‏ها باید مقرره‎گذاری کند. اکنون سؤال این است که مبانی فقهی حل مسئله تعارض منافع و لزوم مدیریت آن چیست؟ قواعد فقهی متعددی به‌عنوان مبنا و مستند دخالت و مقرره‎گذاری حاکم در زمینهٔ مدیریت تعارض منافع وجود دارد که عبارت‌اند از: وجوب دفع ضرر محتمل، تقدم اهم بر مهم، اولویت دفع مفسده بر جلب منفعت، کارکرد شرعی حسبه و وجوب دفع منکر. باتوجه‌به اینکه موقعیت‏های تعارض منافع، از بسترهای مهم فساد به شمار می‎رود، سه قاعدهٔ نخست، مستندات محکمی برای دخالت و مقرره‎گذاری در زمینهٔ پیشگیری از این موقعیت‎ها و نیز لزوم خروج از آن‎هاست. قاعدهٔ حسبه و نیز وجوب دفع منکر نیز از منظر پیشگیری (دفع) و ازبین‌بردن (رفع) زمینهٔ ارتکاب منکر که همان موقعیت‎های تعارض منافع‌اند، درخورِ استفاده است.