فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مشهور اصولیان، حجیت بنای عقلا را به عدم‌ردع شارع منوط دانسته‌اند. مطالعهٔ دیدگاه‌های محقق اصفهانی و محمدباقر صدر دربارهٔ بنای عقلا نشان می‌دهد درعینِ‌حال که هر دو مانند دیگر اصولیان حجیت بنای عقلا را به عدم‌ردع وابسته دانسته­اند، لیکن مقتضی حجیت بنای عقلا را مبتنی‌بودن بر عقلانیت معرفی کرده‌اند. آیا می‌توان با تحلیل مبتنی‌بودن بر عقلانیت، به نظریهٔ عدم‌امکان ردع از بنائاتِ مبتنی بر عقلانیت رسید؟ این جستار می‌کوشد با به‌کارگیری روش توصیفی‌تحلیلی، مفهوم عقلانیت بنائات عقلا را بازنمایی کند و با تکیه بر آن، نظریهٔ عدم‌امکان ردع از بنائات مبتنی بر عقلانیت را مستدلّ سازد. شناساییِ نظریهٔ عدم‌امکان ردع از سیره‌های مبتنی بر عقلانیت به هدف دستیابی به حجیت سیره‌های متأخر از عصر معصومان(ع) صورت می‌گیرد، افزون بر اینکه سازواری حقوق اسلامی با عقلانیتِ زمانه را تسهیل می‌کند. نتیجهٔ جستار پیشِ‌رو این است که بایسته‌های حیات و مصالح نظامیه، شاخص تعیین کننده عقلانیت سیره است و هر بنایی که مبتنی بر بایسته‌های حیات و مصالح نظامیه باشد غیرقابل ردع است.