بررسی و نقد نظریه‌های ارزش مبادلی با تأکید بر تمایز ارزش شأنی و فعلی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق دانشگاه قم

2 دانشیار دانشگاه قم

doi
10.22067/jfiqh.2022.72322.1178
چکیده

ارزش مبادلی ازجمله مهمترین موضوعاتِ مطرح در علم اقتصاد است که در فقه نیز تحت‌عنوان مالیت مدّنظرِ فقیهان قرار گرفته است و در هر دو علم نظریه‌های گوناگونی راجع به منشأ آن ارائه شده است. مطالعهٔ نظریه‌های رایجِ ارزش نشانگر آن است که در این نظریات با نگاهی ایستا به ارزش مبادلی نظر شده است و از آن به‌عنوان برایندی نقطه‌ای یاد شده که معلول علل و عواملی است که در مقطعی از زمان، منشأ ایجاد ارزش می‌شوند.در این نوشتار به‌روش توصیفی‌تحلیلی درصدد اثبات این موضوع هستیم که ارزش مبادلی، معلولِ فرایندی پویا، خطی و جریان‌مند است که در طول زمان با طی مراحل مختلف از شأنیت به فعلیت می‌رسد. در این راستا، با معرفی دو قسمِ مالیت و ارزش مبادلی شأنی و فعلی و درنتیجه تمایز مال شأنی و فعلی مشخص می‌شود که غفلت از اقسام ارزش از سویی و عدم‌تحلیل دقیق فرایند شکل‌گیریِ ارزش از سوی دیگر، منشأ اختلافات و اشتباهات در نظریه‌های ارزش شده است.