فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: صندوق‌های بازنشستگی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی نظام تأمین اجتماعی کشور، نقشی اساسی در تأمین معیشت آتی بیمه‌شدگان و بازنشستگان و تاب‌آوری اجتماعی دارند. در سال‌های اخیر افزایش امید به زندگی، تغییرات جمعیتی، نوسانات اقتصادی و چالش‌های ساختاری موجب افزایش نگرانی‌ها دربارة پایداری مالی این صندوق‌ها شده است. بحران‌های مالی برخی صندوق‌ها در کشورهای مختلف، اهمیت مدیریت ریسک را به‌عنوان ابزاری کلیدی برای حفظ کارایی و تداوم فعالیت آن‌ها دوچندان کرده است. در این راستا، شناسایی دقیق ریسک‌ها و ارائة مدلی برای ارزیابی و کنترل آن‌ها می‌تواند به ارتقای کارایی مدیریتی و اتخاذ سیاست‌های پیشگیرانه کمک کند. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی، طبقه‌بندی، ارزیابی و ارائة مدلی جامع برای کنترل ریسک‌های مؤثر بر عملکرد صندوق‌های بازنشستگی ایران است.روش‌شناسی: پژوهش حاضر ماهیتی ترکیبی (کیفی و کمّی) دارد. در مرحلة کیفی، با استفاده از رویکرد نظام‌مند نظریة داده‌بنیاد اشتراوس و کوربین و از طریق مصاحبه‌های عمیق ‌ساختاریافته با خبرگان و مدیران باسابقه در زمینة صندوق‌های بازنشستگی، داده‌ها گردآوری و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. در مرحلة کمّی، به‌منظور اعتبارسنجی مدل استخراج‌شده، پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته براساس یافته‌های مرحلة کیفی طراحی و بین جامعة آماری شامل خبرگان، مدیران و پژوهشگران حوزة صندوق‌های بازنشستگی توزیع شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از مدل معادلات ساختاری و نرم‌افزارهای تخصصی انجام شد.یافته‌ها: نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها به شناسایی و طبقه‌بندی ریسک‌ها در قالب ۷ مقولة اصلی و ۳۳ زیرمقوله منجر شد. این مقوله‌ها شامل (۱) ریسک‌های مالی و اقتصادی؛ (۲) ریسک‌های مدیریتی و سرمایه‌گذاری؛ (۳) ریسک‌های قانونی و سیاسی؛ (۴) ریسک‌های عملیاتی و سازمانی؛ (۵) ریسک‌های تکنولوژیک و اطلاعاتی؛ (۶) ریسک‌های اجتماعی و جمعیتی؛ و (۷) ریسک‌های بین‌المللی است. مدل نهایی ارائه‌شده از سازه‌ها از طریق شاخص‌های روایی و پس از سنجش اعتبار تأیید شد.نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که مدیریت اثربخش ریسک‌های شناسایی‌شده می‌تواند به‌طور معناداری در حفظ پایداری مالی و عملکرد مطلوب صندوق‌های بازنشستگی نقش‌آفرینی کند. از مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی می‌توان به بهبود فرایندهای مدیریتی و سرمایه‌گذاری، اصلاح قوانین و مقررات حمایتی، استفادة هوشمندانه از فنّاوری‌های نوین و توسعة نظام‌های نظارتی و ارزیابی عملکرد اشاره کرد. این مدل می‌تواند به‌عنوان چهارچوبی عملیاتی برای تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران در جهت کاهش آسیب‌پذیری صندوق‌های بازنشستگی و ارتقای کارایی آن‌ها به کار رود.