فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف:صنعت آبزی‌پروری، به‌ویژه پرورش ماهی، سهم قابل توجهی در تأمین پروتئین مورد نیاز جمعیت رو به رشد جهان دارد و به عنوان بخشی کلیدی از اقتصاد غذایی، نقش مهمی در امنیت غذایی و اشتغال دارد. با این حال، این صنعت در برابر نوسانات اقلیمی، شیوع بیماری‌های ویروسی و انگلی، آلودگی‌های محیطی و نوسانات بازار، آسیب‌پذیری بالایی دارد. مدیریت این ریسک‌ها مستلزم بهره‌گیری از ابزارهای مالی کارآمد است که بیمه از مهم‌ترین آنها به شمار می‌آید. در ایران، ساختار موجود بیمه پرورش ماهی هنوز به‌صورت کامل پاسخگوی نیازهای این بخش نیست و به دلیل وابستگی به منابع یارانه‌ای و تمرکز دولتی، از پویایی و پایداری مالی برخوردار نمی‌باشد. هدف این پژوهش ارائه الگویی اصلاحی برای ارتقای ساختار بیمه پرورش ماهی در ایران با بهره‌گیری از تجربه سه کشور پیشرو در این زمینه است تا زمینه‌ای برای پایداری اقتصادی مزارع و کاهش آسیب‌پذیری در برابر مخاطرات فراهم گردد.روش‌شناسی:پژوهش حاضر به روش توصیفی–تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی، مرور قوانین، دستورالعمل‌ها، مقررات بیمه‌ای و گزارش‌های رسمی کشورهای منتخب گردآوری شده‌اند. جامعه مورد بررسی شامل نظام‌های بیمه‌ای و نظارتی ایران، چین، هند و ژاپن است. یافته‌ها:نتایج تحلیل تطبیقی نشان می‌دهد در مدل‌های دولتی متمرکز (مانند ایران و چین)، پوشش خسارات وابسته به یارانه‌ها و منابع عمومی بوده و فرآیند ارزیابی ریسک به‌صورت اداری و غیررقابتی انجام می‌گیرد، در حالی‌که در مدل‌های بازارمحور (هند و ژاپن) دولت عمدتاً نقش تسهیل‌گر و نظارت‌گر را بر عهده دارد و بیمه‌گران خصوصی و تعاونی‌های تخصصی، محور اصلی اجرای بیمه هستند. تفاوت در الگوهای نظارت و نرخ‌گذاری موجب شده است کشورهایی با ساختار بازارمحور پایداری مالی بالاتری داشته و فرآیند پرداخت خسارت در آنها سریع‌تر و شفاف‌تر صورت گیرد.نتیجه‌گیری:با توجه به نتایج، پیشنهاد می‌شود در ایران، نظام بیمه پرورش ماهی به سمت مدل ترکیبی و داده‌محور تحول یابد؛ به‌گونه‌ای که صندوق بیمه کشاورزی نقش بیمه‌گر اتکایی و ناظر فنی داشته باشد و شرکت‌های بازرگانی یا صندوق‌های تکافل به‌عنوان بیمه‌گر مستقیم فعالیت کنند. شکل‌گیری ساختار صندوق تکافلی ویژه بیمه ماهیان خوراکی، همراه با اصلاح نظام یارانه‌ای و توسعه نظارت ریسک‌محور، می‌تواند الگوی بومی و پایدار برای مدیریت مؤثر ریسک‌های اقلیمی، زیستی و اقتصادی در صنعت آبزی‌پروری کشور باشد. اجرای این مدل به کاهش ریسک مالی بیمه‌گران، افزایش اعتماد تولیدکنندگان و ثبات اقتصادی بازار آبزیان خواهد انجامید.