آثار بهکارگیری استاندارد بینالمللی گزارشگری مالی شماره (ابگم) 17 (قراردادهای بیمه) بر اقلام صورتهای مالی شرکتهای بیمه در ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
doi
10.22056/ijir.2025.03.04چکیده
پیشینه و اهداف: استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی[1] برای افزایش شفافیت و ثبات مالی در بازارهای جهانی وضع شدهاند. صنعت بیمه تاکنون استاندارد یکپارچهای نداشته است و این باعث دشواری در مقایسة گزارشهای مالی میشود. پژوهشهای پیشین بیشتر به چالشهای پیادهسازی ابگم 17 پرداختهاند، اما پژوهشی جامع دربارة آثار استاندارد بر صورتهای مالی وجود ندارد. هدف این پژوهش تحلیل تأثیرات ابگم 17 بر اقلام صورتهای مالی شرکتهای بیمة ایرانی و بررسی هزینههای ناشی از اجرای آن است.روششناسی: روش پژوهش حاضر، کیفی است. دو جلسة گروه کانونی در بیمة مرکزی جمهوری ا.ا و انجمن حرفهای صنعت بیمه با حضور متخصصان این صنعت تشکیل و ابگم 17 بررسی شد. از طریق شناسایی افراد خبره از جلسات یادشده، زمینة مصاحبه فراهم شد. ازاینرو، مشارکتکنندگان (نمونه) شامل متخصصان صنعت بیمه از جمله مدیران عامل، مدیران کل، مدیران حسابداری، اعضای هیئت مدیره و اکچوئرهای شرکتهای بیمه هستند که بهطور هدفمند انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با تعداد 23 نفر مشارکتکننده جمعآوری و با روش تحلیل محتوای متون؛ روش تحلیل مضمون تحلیل شد.یافتهها: در این پژوهش، تحلیل محتوای دادهها نشان میدهد که شفافیت گزارشگری مالی یکی از مضامین اصلی است که از طریق شناسایی دقیق درآمدها، اندازهگیری تعهدات با ارزش منصفانه، و افشای جریانهای نقدی و ذخایر مالی، موجب افزایش قابلیت مقایسه و اعتماد سرمایهگذاران میشود. سایر مضامین شامل بهبود مدیریت ریسک با شناسایی قراردادهای زیانبار، تخصیص مناسب ذخایر و استفاده از نرخهای تنزیل بهروز است که به پایداری مالی و رقابتپذیری شرکتها کمک میکند. در مقابل، چالشهایی مانند هزینههای زیرساختی، نیاز به فنّاوری پیشرفته و مقاومت در برابر تغییرات، موانع مهمی در اجرای استاندارد هستند. بااینحال، تغییرات ساختاری همچون کاهش نوسانات سود و زیان و تسهیل تصمیمگیریهای مالی، نشان میدهد که این استاندارد میتواند در بلندمدت به ارتقای جایگاه شرکتهای بیمه در بازارهای جهانی بینجامد.نتیجهگیری: اجرای ابگم 17 در صنعت بیمه، میتواند مانند یک تحول بزرگ در نحوة گزارشگری مالی شرکتهای بیمه باشد. نتایج حاکی از آن است که پیادهسازی ابگم 17 در صنعت بیمه تغییرات اساسی در شناسایی درآمد، مدیریت ذخایر، ارزیابی قراردادهای زیانبار، شفافیت مالی، مدلهای اندازهگیری و افشا در یادداشتهای توضیحی صورتهای مالی ایجاد میکند. این استاندارد باعث کاهش نوسانات سود و زیان، بهبود دقت اندازهگیری تعهدات بیمهای و مدیریت ریسک میشود. همچنین، پیادهسازی آن به تغییر در ارزش منصفانه تعهدات، تعدیل ریسک و نرخهای تنزیل منجر میشود. هزینههای ناشی از اجرای این استاندارد نشان میدهد که مقاومت در برابر تغییر از جمله موانعی است که ممکن است مسیر اجرا را پیچیده کند. بااینحال، مزایای بلندمدت این استاندارد مانند بهبود شفافیت مالی، توانایی مدیریت ریسک بهتر و افزایش رقابتپذیری در سطح بینالمللی، بهطور چشمگیری بر مسائل موجود غلبه خواهد کرد و باعث بهبود کیفیت گزارشگری مالی و افزایش اعتماد سرمایهگذاران خواهد شد. در نهایت، موفقیت در پیادهسازی ابگم 17 نیازمند برنامهریزی دقیق، سرمایهگذاری در زیرساختهای مناسب، آموزش نیروی انسانی و حمایت نهاد ناظر است. اگر این گامها بهدرستی برداشته شوند، استاندارد میتواند فرصت مناسبی را برای بهبود کیفیت گزارشگری مالی و تقویت جایگاه شرکتهای بیمه در بازارهای جهانی فراهم کند.