فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بازار سیار شبانۀ شهری بازاری است مبتنی بر ساختار اقتصاد غیررسمی که توسط دست‌فروشان در فضاهای پرتحرک شکل‌گرفته است و در تعامل با فضا خود را توسعه می‌دهد. ماهیت این بازار مبتنی بر اقتصاد خرده‌فروشی است و بررسی اثرات آن در توسعۀ اقتصاد شهری اهمیت و ضرورت دارد. این پژوهش با هدف بررسی اثر تعاملی بین اقتصاد مبتنی بر خرده‌فروشی و کیفیت فضای شهری بافت مرکزی شهر زنجان تدوین ‌یافته است. روش پژوهش از نوع کیفی مبتنی بر نظریۀ داده‌بنیاد است که با استفاده از روش استقرایی - تفسیری منطبق بر بنیان پدیدارشناسی تبیین شده است. جامعۀ آماری پژوهش فعالان اقتصادی (خرده‌فروشان) شبانۀ مستقر در بافت مرکزی شهری زنجان (پیاده‌راه خیابان امام و میدان انقلاب) هستند. روش گردآوری داده‌ها مشاهده و مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته است و حجم نمونه به شیوۀ اشباع داده‌ای 21 فعال اقتصادی را شامل می‌شود. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با مدل زمینه‌گرا در قالب کدگذاری باز، کدگذاری محوری و انتخابی است؛ به طوری که با ساخت مفاهیم و مقوله‌ها، عوامل علّی، زمینه‌ای، میانجی و راهبردی استخراج و شرایط پیامدی تبیین شدند. در نهایت، نتایج نهایی تحلیل‌ها در مدل پارادایمی ترسیم شد. یافته‌ها نشان می‌دهد تعامل بین کیفیت فضای شهر، حضور شهروندان و اقتصاد شبانه تعاملی چندسویه و اثرگذار بر یکدیگر است. شرایط پیامدی غیرفعال مانند رفتار قهرآمیز مدیریت شهری با فعالان، ضعف برنامه‌ریزی و سامان‌دهی، گسترش تدریجی، ظرفیت کنترل‌پذیری و رهاشدگی، کیفیت محیطی و حیات اجتماعی فضای شبانه را به‌تدریج دچار افت می‌کند.  از سوی دیگر، هم‌زیستی فعالان اقتصادی، حضور خانوادگی و گروهی شهروندان، کیفیت‌بخشی فضای محیطی بافت، حس تعلق مکان و فضا، پویا شدن فضای شبانۀ شهر، التقاط کار و فعالیت با گردش و تفریح شبانه به تعامل و وابستگی فضای شهر با بازار شبانه منجر شده است و ضمن توسعۀ اجتماعی، توسعۀ اقتصاد شهری را سبب‌ساز می‌شود.