مفهوم ایران در تاریخ‌نویسی شرف‌خان بدلیسی: رهیافتی تاریخی-مفهومی (کُردها در دوران صفویه)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 دانشیار، گروه تاریخ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.30473/lhst.2026.75621.3013
چکیده

شرفنامه بدلیسی، به عنوان یکی از منابع مهم تاریخ‌نگاری محلی ایران، با تمرکز بر تاریخ امرای کُرد، جایگاهی ویژه دارد. این اثر، نخستین منبع تاریخ‌نگاری است که به طور خاص به کردها و پیوندشان با تاریخ ایران می‌پردازد. بدلیسی، با تجربۀ نظری و عملی در دیوانسالاری ایران دوره صفویه، درکی عینی و تاریخی از مفهوم ایران ارائه می‌دهد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که مفهوم ایران در کتاب شرفنامۀ بدلیسی چیست و چگونه تعریف یا بازنمایی شده است؟ این پژوهش، با استفاده از روش تاریخ مفهومی، نشان می‌دهد که بدلیسی، فهمی تاریخی از سرزمین، اقوام و مردم ایران داشته و کردها را در چارچوب تاریخ ایران درک و روایت می‌کند. وی، علی‌رغم حضور در دربار عثمانی و انتقاد جزئی از صفویان، همواره از منظر درک تاریخی و الزامات ایران سخن گفته و تاریخ امرای کُرد را در نسبت با تاریخ کلان ایران و «پادشاهی متمرکز ایران» روایت کرده است  و مفهومی «فراقومی» و «فرامذهبی» از ایران ارئه داده است که در بررسی تاریخِ «مفهوم ایران» حائز اهمیت است.