فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کتیبه‌‌های شاهی و متون اقتصادی و حتی ادبی بین‌‌النهرین در اواخر هزارۀ سوم ق.م. بیش از هر زمان دیگری به خلیج‌‌فارس و سرزمین‌‌های این منطقه، به‌‌ویژه دیلمون، مَرخشی، مَگن و مِلوخَّه، اشاره دارند. این متون از ثروت و گاه قدرت مردمان ابن سرزمین‌‌ها سخن می‌‌گویند و بر برقراری رابطۀ بازرگانی پویا یا اقداماتی در جهت تسلط بر این مناطق دلالت دارند. در این پژوهش که به شیوۀ توصیفی-تحلیلی به نگارش درآمده است، نخست تلاش شده تصویری از جغرافیای تاریخی منطقه ارائه شود و سپس با تحلیل مدارک تاریخی و با کمک‌گرفتن از داده‌‌های باستان‌‌شناختی به این پرسش پاسخ داده شود که دلایل شهرت این نواحی و توجه به آنها چه بوده است. بررسی‌‌ها نشان می‌‌دهد که در هزارۀ سوم ق.م. راه‌های خشکی در اثر جنگ‌‌های ویران‌‌گر و خصومتی که‌‌ پیوسته میان بین‌النهرین و عیلام و متحدانش در جریان بود، ناامن و مهجور شد و فعالیت‌‌های بازرگانی با نوسان و اختلال مواجه گردید. از این رو، بازرگانان برای دستیابی به کالاهای شرق فلات ایران و درۀ سند به راه‌‌های دریایی روی آوردند. دریانوردی در آن روزگار با وجود دشواری‌‌ها و خطراتش، منافع بسیاری در پی داشت و حتی پادشاهان بزرگ سومر و اکّد را به خود جلب کرد. تحقیق حاضر نشان می‌‌دهد که این جریان سبب اصلی ثروت و شهرت سرزمین‌های عمدتاً واسطه در بازرگانی خلیج‌‌فارس گردیده است.