جایگاه ایالتهای شرقی در شاهنشاهی هخامنشی
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد باستان¬شناسی دانشگاه تهران
2 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه تهران
doi
چکیده
جای خالی پژوهش در باب تأثیر شاهنشاهی هخامنشی بر ایالات شرقی از یک سو ناشی از سکوت نویسندگان کلاسیک در پرداختن به این سرزمینهاست و از سوی دیگر به کمبود آثار باستانشناختی مربوط به هخامنشیان در منطقة مزبور بازمیگردد. در مقالة حاضر، به یاری آثار یادمانی و مدارک اقتصادی و اداری به دست آمده از مراکز شاهنشاهی، نظیر کتیبههای سلطنتی، نقوش برجستة یادمانی و اسناد اداری و نیز آثار باستانشناختی سعی شده است جایگاه ایالات شرقی در نظام اداری، سیاسی و اقتصادی شاهنشاهی هخامنشی بازسازی شود. فهرست سرزمینهای تابعه در کتیبههای سلطنتی میتواند نشانگر جایگاه هر ایالت در نظام اداری شاهنشاهیباشد. در اغلب فهرستهای ایالتی، پس از اشاره به مراکز شاهنشاهی، این ایالات شرقی هستند که ذکر میشوند، امری که میتواند نشان از جایگاه آنان در نظام اداری شاهنشاهی باشد. این رویکرد در نقش برجستههای یادمانی نیز بازتاب یافته است. در نقش برجستة حاملین اورنگ شاهی مجسم بر نمای آرامگاههای شاهان هخامنشی پس از نمایندگان مراکز شاهنشاهی نمایندگان ایالات شرقی بازنمایی شدهاند و حتی در برخی از نقوش برجسته، نمایندگان ایالات شرقی به صورت مسلح نشان داده شدهاند. از آنجایی که نمایندگان سایر ایالات از این امتیاز برخوردار نیستند، این امر میتواند حکایت از جایگاه آنان در نظام سیاسی امپراتوری داشته باشد. درگلنبشتههای تختجمشید شاهد ارتباط مستمر و تنگاتنگ میان مراکز شاهنشاهی و ایالات شرقی هستیم که این ارتباط دربارة ایالات غربی بسیار کمرنگ است. ارتباط مداوم ایالات شرقی با مراکز و در نتیجه با سایر نقاط شاهنشاهی یقیناً در شکوفایی و رونق اقتصاد و بازرگانی و پیشرفت زندگی مردمان این مناطق تأثیر شگرفی داشته است.
