مقایسۀ معرفت‌شناسانة گفتمان مدرنیته و جریان سَلفیة سنّتی؛ همگرایی‌ها و واگرایی‌ها

نویسندگان
doi
10.22108/coth.2022.133737.1710
چکیده

هرچند در نگاه بدوی، مدرنیتة نوگرا و سلفیّة بنیادگرا، درنهایت واگرایی و تباعد با یکدیگر به نظر می‌آیند، با اندکی تحقیق و تدقیق، مشترکات فکریِ این دو گفتمان رخ خواهد کرد و آن انگارة ابتدایی را تا حدی دگرگون خواهد کرد. این پژوهش با روشی مقایسه‌ای، اسنادی و تحلیلی در پی شناخت ماهیت معرفت‌شناسی این دو گفتمان و نشان‌دادن جنبه‌های اشتراکی آنها در کنار سویه‌های افتراقی‌شان است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند باور به معرفت‌ نقلی و وحیانی، از حوزه‌های اختلافی اندیشه سلفیه سنتی با گفتمان مدرنیتة نواندیش است؛ اما پذیرش معرفت تجربی و حسی و نفی معرفت فلسفی - متافیزیکی و همچنین، نفی معرفت شهودی از جنبه‌های اشتراکی هر دو گفتمان است. پیامد معرفت‌شناسی هر دو گفتمان، ارائه یک هستی‌شناسی ماتریالیستی و مادی است؛ بنابراین، تقدس‌زدایی و راززدایی و باطن‌زدایی و روح‌زدایی از جهان و انسان، وجه مشترک هر دو نظام فکری است. در اندیشة سلفیان سنتی، خداوند، عقل، عوالم غیبی، فرشتگان، روح، وحی و ... به‌نوعی مادی تلقی می‌شوند.