فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امین‌الاسلام طبرسی از مفسران قرن پنجم و ششم هجری است. او معتقد است خداوند برای هر عملی، کیفر یا پاداش خاص معین کرده است و هر کس باید طبق مقررات الهی به سزای اعمال خود برسد و هرگونه پاداش و کیفر، مخلوق خداوند است و آیات دال بر وجود مستقل بهشت و جهنم همین معنا را می‌رساند. هرچند طبرسی به‌صراحت به رابطه میان عمل و جزا اشاره نمی‌کند، لازمۀ سخنان او اعتبارانگاری رابطه میان عمل و جزای اخروی و مخالفت با نظریۀ تجسم اعمال در آخرت است. ازجمله دلایل ایشان عبارت‌اند از: 1- سخن از وجود استقلالی بهشت و جهنم در آیات و روایات؛ 2-عرض‌بودن اعمال نسبت به انسان؛ 3- محال‌بودن انتقال اعراض در فلسفه و 4- تأویل‌پذیر بودن آیاتی که ظهور در تجسم اعمال دارند. طبرسی در این دیدگاه با تأثیر از فضای فکری و کلامی قرن پنجم و ششم، به‌ویژه دیدگاههای شیخ طوسی و شیخ مفید بوده است؛ اما به نظر نگارنده، یکی‌بودن عالم آخرت و دنیا به‌صورت تشکیکی بر مبنای حکمت متعالیه، تفسیرپذیری آیات مربوط به جزا و پاداش اخروی و نشانه‌های متعدد بازگشت اعمال در زندگی روزمره می‌تواند نظریۀ طبرسی را نقد و نقض کند.