اهریمن طبیعت و تراژدی کرونا؛ بازخوانی هامارتیا در بوطیقا

نویسندگان
doi
10.22108/coth.2021.125308.1463
چکیده

در فهم عامل سوء سرنوشتِ قهرمان تراژدی واژۀ کلیدی هامارتیا ( ἁμαρτία ) با دریافت‌های چندگانه‌ای همراه بوده است. در مقالۀ حاضر، ضمن مفتوح‌دانستن امکان بازبینی تفاسیر موجود از این اصطلاح، فاجعۀ کرونا به‌عنوان طغیانی کور و خارج از ضوابطِ جهان منضبط مدرن، به خصیصۀ وحشی طبیعت بازگردانده می‌شود؛ درنتیجۀ این تفسیر منتخب، هامارتیا معادل با توهم تسلط تام بر محیط و تلقی کرنش مداوم طبیعت در برابر خرد انسانی است. این تفسیرِ مبتنی بر جولان بخت و اتفاق در مناسبات حیات انسان، هرچند با فقرات مهمی از اندیشۀ ارسطو سازگار نیست، با بخشی دیگر از نگرش او، یعنی شناخت واقع‌نگر و غیرالوهی از طبیعت تناسب دارد. پیداست که در فهم افراطی از این تفسیر، انسان در برابر اهریمن طبیعت یکسره تسلیم بخت و اتفاق خواهد بود؛ اما می‌توان با ارجاع دوباره به رئالیسم ترکیبی از تنظیمات عقل و سرکشی‌های طبیعت را به رسمیت شناخت.