نگاهی به ردیهنویسی بر مسیحیت در حوزۀ آذربایجان
نویسندگان
doi
چکیده
ردّیهنویسی متکلمان مسلمان بر مسیحیت، تاریخی به درازای اولین مواجهات این دو دین دارد. در قرون اخیر، همسویی مبلغان مسیحی با استعمار و تشدید فعالیتهای تبلیغی ایشان، به واکنش جدی علمای مسلمان انجامید. این پدیده در ایران؛ به ویژه از زمان قاجار (150سال اخیر) به بعد نمود خاصی پیدا میکند و ما شاهد آثاری از متکلمان مسلمان هستیم که در برابر تبشیر و تبلیغ مسیحیت ردّیههایی نوشتهاند. از میان مناطق مختلف جغرافیایی ایران که در آنها آثاری در این زمینه به نگارش درآمده است، میتوان ناحیهای را با عنوان «حوزۀ آذربایجان» درنظرگرفت و حتی میتوان گفت که در ردّیهنویسی، این حوزه در ایران فعالتر از سایر مناطق بوده است. در این مقاله زندگی و آثار ردّیهای ردّیهنگارانی، چون: محمدصادق فخرالاسلام، حاجمیرزا نجفعلی دانش تبریزی، یوسف مجتهد تبریزی، غلامحسین توتونچی صراف تبریزی، حسین حسینی، ملقب به رومی میاندوآبی، اسماعیل قرهباغی، سیدحسین عربباغی و علی آلاسحاق خوئینی بررسی شدهاند. همچنانکه خواهد آمد، موقعیت جغرافیایی این حوزه و وجود فرقههای مختلف مسیحی در آن و بروز شخصیتهای تأثیرگذاری، چون: فخرالاسلام، صنعت عظیم چاپ، تألیف کتاب میزانالحق به قلم میسیونر پروتستانی فاندر و در نهایت، روشنگری و بیداری دینی و علمی متکلمان مسلمان و ... زمینهها و بسترهای خلق این آثار بودهاند.
