ارزیابی ابعاد حکمروایی مطلوب شهری در کلانشهرهای ایران با رویکرد آینده‌پژوهی (نمونه موردی: کلانشهر رشت)

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران

2 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان

3 دانشجوی دکتری تخصصی شهرسازی، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران

doi
10.30495/jupm.2022.29944.4140
چکیده

این پژوهش به بررسی حکمروایی مطلوب شهری در کلان‌شهر رشت با رویکرد آینده‌پژوهی پرداخته است. در این مطالعه، ابعاد مختلف حکمروایی شهری ارزیابی و عوامل کلیدی شناسایی و رتبه‌بندی شدند. ابتدا با استفاده از تکنیک دلفی و نظرخواهی از 30 کارشناس، مهم‌ترین عوامل کلیدی حکمروایی شهری و شاخص‌های اجماع و قطعیت،‌ اولویت و اهمیت شناسایی شدند. سپس 53 پیشران کلیدی برای تحلیل در نرم‌افزار Micmac تعیین شد. این پژوهش کاربردی و از نظر روش‌شناختی توصیفی ـ تحلیلی است و به شفافیت و پاسخگویی در فرآیندهای برنامه‌ریزی شهری می‌پردازد. بر مبنای 2714 ارزش محاسبه شده در ماتریس اولیه اثرات متقاطع، 836 مورد دارای تاثیرگذاری زیاد، 1357 مورد دارای تاثیرگذاری متوسط و 472 مورد دارای تاثیرگذاری کم و 49 مورد بی‌تاتیر ارزیابی شده‌اند. ارزیابی وضعیت اثرگذاری و اثرپذیری عوامل کلیدی نشان می‌دهد که ۳ پیشران ارائه داده‌های شفاف از مباحث فنی و اجرایی (P1)، پاسخگویی شوراها و تشریح برنامه‌ها و طرح‌های توسعه شهری (J1) و انتخاب و شایسته سالاری در انتخاب مدیران شهری (P6)، در رتبه نخست تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم و 3 پیشران درخوا‏ست مدیران شهری از شهروندان به منظور مشارکت در امور (L5)، رویکرد عدالت محوری مدیران شهری در مسائل گوناگون شهر (L6) و تاثیر شبکه‏های اجتماعی در مشارکت نهادهای مدنی، تعاونی‏ها و بخش خصوصی‌ (T1) در رتبه نخست اثرپذیری مستقیم و غیرمستقیم قرار گرفته‌اند.  با توجه به قرابت سناریوها و مجموع 221 وضعیت حاکم بر صفحه سناریو تعداد 116 حالت و 52.48 درصد وضعیت مطلوب، تعداد 64 حالت و 28.95 درصد در حالت ایستا و تعداد 41 حالت و 18.55 درصد وضعیت بحرانی را نشان می‌دهد. هم‌چنین، از میان 14 سناریوی باورکردنی حکمروایی مطلوب، تعداد ۱۰ سناریو با وضعیت مطلوب وجود دارد.