ارزیابی اثرات دومینو و تحلیل آسیب پذیری مخازن ذخیره فرآورده های نفتی با بکارگیری تئوری گراف و شبکه بیزین در یک صنعت فرآیندی
نویسندگان
doi
10.18502/jhsw.v14i4.18323چکیده
مقدمه: ایمنی در صنایع فرآیندی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا این صنایع معمولاً با مواد شیمیایی خطرناک و فرآیندهای پیچیده سروکار دارند که در صورت بروز حوادث می توانند پیامدهای جبران ناپذیری به همراه داشته باشند. یکی از نگرانی های عمده در این صنایع، اثرات دومینو است که به انتقال و تشدید حوادث از یک بخش به بخش دیگر اشاره دارد. این پدیده می تواند منجر به وقوع حوادث زنجیره ای و افزایش شدت آسیب ها شود. به همین دلیل، کاربرد و قوت مدل های تحلیلی در ارزیابی این اثرات اهمیت ویژه ای دارد. در این راستا، هدف مطالعه حاضر، ارزیابی اثرات دومینو و تحلیل آسیب پذیری مخازن ذخیره فرآورده های نفتی با استفاده از تئوری گراف و شبکه بیزین در یک صنعت فرآیندی است. این رویکرد به شناسایی نقاط ضعف سیستم کمک کرده و امکان پیش بینی حوادث بالقوه را فراهم می آورد که در نهایت می تواند به بهبود تدابیر ایمنی و کاهش خطرات مرتبط منجر شود. روش کار: در این پژوهش، پس از جمع آوری اطلاعات اولیه مرتبط با جایگاه مخازن ذخیره و تعیین سناریوی حادثه، مخازن مورد مطالعه با توجه به نوع مواد ذخیره شده و جانمایی آن ها، با نظر کارشناسان انتخاب شدند. این مخازن به صورت گره های گراف مدل سازی شده و احتمال گسترش حادثه میان آن ها به شکل کمان های گراف نمایش داده شد. برای مدل سازی پیامد حوادث و محاسبه میزان تشعشع حرارتی ناشی از وقوع حریق در هر مخزن به مخازن مجاور، از نرم افزار مدلسازی ALOHA استفاده شد. همچنین، برای مدل سازی اثرات دومینو و تحلیل آسیب پذیری، از تئوری گراف و شبکه بیزین بهره گیری شد و محاسبه شاخص های تئوری گراف با استفاده از نرم افزار آماری R و بسته igraph انجام گرفت. یافته ها: اثرات دومینو در مخازن با توجه به مخازن هدف مربوط به سناریوی حریق استخری مشخص گردیدند و به صورت گراف جهت دار مدل سازی شدند. مخزن شماره 4 تاثیرگذارترین و تاثیرپذیرترین مخزن در گسترش و راه اندازی اثرات دومینو با بالاترین شاخص بینیت (2381/0)، شاخص نزدیکی خارجی(35211/0) و شاخص نزدیکی داخلی (3663/0) تعیین شد. همچنین بر اساس شاخص نزدیکی کل، محتمل ترین توالی درگیر شدن مخازن در حریق های ناشی از اثرات دومینو مشخص گردید. نتیجه گیری: مدل سازی اثرات دومینو با استفاده از شبکه های بیزین و تئوری گراف به منظور کاهش احتمال تشدید این اثرات پیشنهاد می شود و نتایج آن می تواند برای استراتژی های بهینه اطفای حریق نیز مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، تحلیل آسیب پذیری با استفاده از تئوری گراف و تعیین مخازن از نظر پتانسیل راه اندازی و گسترش حریق، می تواند در زمینه مدیریت ریسک اثرات دومینو مفید باشد.