بررسی و نقد اسطوره‌ای دو ابزار نمادینِ جمشید «سوورا و اشترا» با تکیه بر متون اوستایی و سنسکریت

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه فرهنگ و زبانهای باستانی - مطالعات هند -دانشگاه تهران

2 سرپرست موزه تخت جمشید و عضو مرکز پژوهش های کتیبه شناسی تخت جمشید. دانشجوی دکتری زبانهای باستانی ایران، دانشگاه تهران

doi
10.22059/jlcr.2025.384432.2030
چکیده

سوورا و اَشترا نام دو ابزار است که بنابر فرگرد دوم وندیداد اهوره‌مزدا آنها را به عنوان دو شیء نمادین در اختیار جمشید قرار می‌دهد. اگرچه پاره‌ای از پژوهشگران به بررسی این دو ابزار پرداخته‌اند؛ با اینحال به‌نظر می‌رسد به درستی ماهیّت آنها دانسته و معرفی نشده است. در یک نگاه کلی برخی از پژوهشگران برای واژه‌ی اوستایی سوورا مفاهیمی همچون: تیر، خیش و گاوآهن، مُهر، نگین انگشتری، خنجر و شمشیر، سوفار، چوب و سرانجام شیپور و نفیر را عنوان کرده‌اند. همچنین پژوهشگران برای اشترا معانی: شلاق و تازیانه، خنجر، دشنه و تیغ، سیخ، سلاح، عصا و چوب‌دست، گواز و شیپور در نظر گرفته‌اند. اگرچه تمامی معانی اشاره شده بر مستنداتی استوار است؛ با اینحال جای بررسی دقیق و روشمند این اسامیِ اوستایی در تطبیق با واژگان سنسکریت که خواهر زبانهای ایرانی باستان است مشاهده می‌گردد. از سوی دیگر نقش‌برجسته‌های باستانی نیز می‌توانند در رمزگشایی این مفاهیم کارگشا باشند. پژوهش حاضر کوششی برای رفع ابهام از این واژگان به‌شمار می‌رود. بنابر مستندات این پژوهش، شاید بتوان برای اشترا عصا را که تعدادی از پژوهشگران نیز به آن اشاره داشته‌اند؛ منطقی دانست. به‌ویژه که مستندات باستانی نیز آن را پشتیبانی می‌کند. امّا سوورا در اصل صفتی باستانی بوده است که مفهوم درخشان داشته است و به علت کثرت استعمال به اسم تبدیل شده است. این ابزار ممکن است نوعی سلاح- ابزار بوده است که با پرتو افکنی، اثر خود را به‌وجود می‌آورده است و یا صرفا وسیله‌ای براق بوده است که با ریشه ŚOBH سنسکریت ارتباط دارد. همچنین باید اشاره داشت پژوهش حاضر مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی است.