فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با توجه به تأثیر سرنوشت­­ساز نهضت ملّی صنعت نفت در تاریخ معاصر ایران و نقش مهمی که روحانیون ایران در این امر بر عهده گرفتند، مقاله­ حاضر برآن است تا نقش روحانیون اصفهان را در این برهه­­ تاریخی مورد ارزیابی قرار دهد. روحانیون اصفهان چه اندازه در به حرکت درآوردن و هدایت جنبش­های مردمی به نفع نهضت نقش داشتند؟ دخالت آنان چه دستاوردهایی را برای نیروهای مذهبی به همراه آورد؟ آیا آنها توانستند اعتماد نسل جوان را برای مبارزات بعدی جلب کنند؟ بررسی سؤالات مورد نظر بر این فرض مبتنی است که روحانیون در جامعه­ آن روز اصفهان از نفوذ زیادی برخوردار بودند. رویکرد مقاله­ پیش رو توصیفی- تحلیلی است و بر اساس منابع آرشیوی، کتابخانه­­ای و پژوهش میدانی صورت گرفته است. یافته­های پژوهش حاکی از آن است که نیروهای مذهبی اصفهان قدرت برانگیختن جنبش­های مردمی را دارا بودند و به تبع آیت­الله کاشانی از این قدرت به نفع نهضت استفاده کردند. ولی پس از اختلاف بین سران نهضت، اکثر روحانیون اصفهان به دلایل مختلف از جمله قدرت یافتن روز­افزون حزب توده از دکتر مصدق روی­گردان شدند و در برابر کودتا محافظه­کاری پیشه کردند. بیشتر جوانان اصفهان با مشاهده­ این رویکرد، برای ادامه­ مبارزه علیه استبداد از «نیروی مذهب» دلسرد شدند. این روند تا زمان ورود آیت­الله خمینی به صحنه­ سیاست ادامه داشت.