فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مهم‌‏ترین ویژگی‏‌های سبکی نظامی که در ساختار شعر از طریق الگوهای تکرار سبب هماهنگی و تناظر می‏شود، توازن نحوی است. توازن نحوی، با دربرگرفتن تکرارهای کلامی خلاق، به شیوه قاعده ‏افزایی، عاملی نقش‏مند در ساخت موسیقی زبان و القای کلام است. خمسه نظامی را می‏توان گنجینه‌‏ای ارزشمند از تکرارهای هنری دانست که اسباب ایجاد نظم را فراهم می‏‌سازند. نظامی با بهره‏‌گیری آگاهانه از نیروی زبان، به شیوه ترکیب و سازوارگی، مجموعه‌‏ای از واژگان را کنار هم قرار داده که در روابط نحوی، با اسلوب تکرار، مبناهای موسیقی را شکل می‏‌دهند. عامل مهمی که شاکله توازن نحوی را در خمسه بنا نهاده، وجود انواع قرینه‏ است. قرینه، با ایجاد تکرارهای پنهان در متن، پیوندهایی جمال‏‌شناسانه خلق می‏کند که اساس موسیقی در شعر تلقی می‌‏شوند. نظامی در خمسه با تکرار نقش‏ه‌ای دستوری و جابه‏‌جایی‏‌های نقشی، بر مبنای قرینه‏‌های نحوی و واژگانی، در ساخت زبانی شعر، و با چیدمان‏‌های نقشی یکسان و همسان‏‌سازی‏‌های هجایی، بر اساس قاعده قرینه‌‏های نحوی و هجایی در ساخت بلاغت شعر، سبب خلق توازن نحوی شده است. توازن نحوی در خمسه نظامی غالباً بر اساس الگوی تباین است که نسبت به الگوهای تشابه وجه هنری‏ تری دارد و مخاطب را به تکرارهای پنهان در نظام هم‏نشینی رهنمون می‏‌شود. این جستار می‏‌کوشد تا با ارائه رویکردهای نوین در حوزه تکرار، به شیوه توصیفی - تحلیلی، چشم‏‌اندازهای متفاوتی از زبان شعر نظامی عرضه کند.