فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه:  بینایی رایانه‌ای، زیرشاخه‌ای پیشرفته از هوش مصنوعی است که با استخراج اطلاعات از تصاویر و ویدئوها، قابلیت رصد برخط و تحلیل الگوهای رفتاری را در مقیاس شهری فراهم می‌کند. تلفیق این فناوری با سامانه‌های هوشمند حمل ونقل، مدیریت ترافیک و ارزیابی کیفی فضاهای عمومی، نویدبخش دگرگونی در فرآیند تصمیم-سازی و طراحی شهری است.داده و روش: برای شناسایی کاربردهای کلیدی، مرور نظام‌مند ۱۲۳ مقالهٔ نمایه-شده در پایگاه‌های Scopus و Web of Science طی سال‌های ۲۰۱۲-۲۰۲۴ انجام شد. پس از غربالگری PRISMA، ٧٦ سند واجد شرایط کدگذاری شد. تحلیل محتوای کیفی با نرم‌افزار **MAXQDA 2022** و رویکرد تماتیک انجام گرفت؛ پایایی کدگذاری به کمک ضریب کاپای کوهن (κ = 0.82) تأیید شد.یافته‌ها: سه خوشۀ اصلی استخراج گردید: (۱) بهینه‌سازی شبکه حمل ونقل، شامل تشخیص خودکار تراکم ترافیک و پایش ایمنی عابرپیاده؛ (۲) ارزیابی و ارتقای کیفیت فضاهای عمومی با تشخیص الگوهای تجمع و رفتار کاربران؛ و (۳) پایش محیط زیست شهری، خصوصاً سنجش سرانه و سلامت فضاهای سبز از طریق طبقه‌بندی طیفیِ پوشش گیاهی. مطالعات تجربی گزارش کرده‌اند که بهره‌گیری از سامانه‌های بینایی رایانه‌ای می‌تواند وقت سفر را تا ۲۰ درصد و نرخ تصادف در تقاطع‌های هوشمند را تا ۱۵ درصد کاهش دهد، در حالی‌که شاخص سرزندگی فضاهای شهری تا ۱۲ درصد افزایش یافته است.نتیجه‌گیری: گرچه مزایای فناورانه چشمگیر است، چالش‌هایی نظیر سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های پردازش لبه‌ای، تدوین چارچوب‌های حریم خصوصی و نبود استانداردهای دادهٔ مکانی، مانع بهره‌برداری فراگیر می‌شود. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده بر تدوین پروتکل‌های ناشناس‌سازی تصویر، مدل‌های مشارکتی داده‌باز با شهرداری‌ها و ارزیابی هزینه – فایدهٔ اجرای پایلوت‌های محله-مقیاس تمرکز کنند. رویکرد بینایی رایانه‌ای، چنانچه با ملاحظات اخلاقی و مدیریتی همراه شود، می‌تواند به موتور محرک شهرهای هوشمند و پایدار بدل گردد. (۲۴۹ واژه)