تحلیل پیشران‌های شکوفایی شهری در اردبیل با استفاده از آینده‌پژوهی

نویسندگان

1 استاد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.22103/jusg.2025.2163
چکیده

مقدمه: شهر اردبیل طی سال­های اخیر شاهد افزایش قابل توجه میزان جمعیت بوده است. تحولات ناشی از افزایش جمعیت، موجب شده علی­رغم برخورداری این شهر از قابلیت­ ها و ظرفیت ­های عظیم طبیعی، فرهنگی و اجتماعی و ویژگی­ هایی از جمله مرکزیت استان و اهمیت سیاسی و اقتصادی، هنوز نتوانسته به توسعه و شکوفایی شهری دست یابد.داده و روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ ماهیت، توصیفی- تحلیلی است که با بهره ­گیری از رویکرد آینده­ پژوهی صورت گرفته است. روش جمع ­آوری اطلاعات، کتابخانه ­ای و میدانی بوده است. جامعة آماری پژوهش 30 نفر از کارشناسان حوزۀ مدیریت شهری و خبرگان دانشگاهی است که به روش نمونه ­گیری هدفمند انتخاب شده­اند. شاخص ­های استفاده شده در این پژوهش، 60 گویه در 6 بعد می­باشد. به منظور سنجش داده ­ها از فنون آینده­ پژوهی مانند پیمایش محیطی، تکنیک دلفی و روش تحلیل اثرات متقابل در محیط نرم­افزار میک مک استفاده شده است.یافته‌ها: بر اساس نتایج، الگوی کلی پراکندگی عوامل مورد مطالعه نشانگر وضعیت یک سیستم محیطی ناپایدار است. بیشترین میزان تأثیرگذاری در بین ابعاد پژوهش به ­ترتیب مربوط به زیرساخت ­ها، بهره ­وری و رشد اقتصادی، برابری و شمول، کیفیت زندگی، حکمرانی شهری و پایداری زیست­ محیطی است. از بین 60 پیشران اولیۀ مورد مطالعه، 9 پیشران کلیدی شناسایی شده است که این پیشران ­ها جزو عوامل استراتژیک هستند؛ یعنی از تأثیرگذاری و تأثیرپذیری بالایی برخوردار هستند و در موقعیت ریسک و هدف قرار دارند.نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج به دست آمده، متغیرهای میانگین درآمد خانوار، بیکاری جوانان، خانوارهای حاشیه نشین، سرانة تولید شهر و اشتغال و مشارکت زنان، اصلی­ ترین عوامل به شمار می­روند که در صورت مدیریت مناسب می­توانند به عنوان محرک توسعۀ شهر اردبیل عمل نمایند. نتایج تحقیق نشان می ­دهد که پیشران­ های کلیدی شکوفایی شهر اردبیل مربوط به دو بعد بهره ­وری و برابری و شمول اجتماعی هستند و لازم است که متولیان شهر به این ابعاد توجه ویژه ­ای داشته باشند.