تأثیر قرارگاه رفتاری بر شکل کالبدی و دلبستگی مکان در فضاهای آموزشی دانشگاهی (مطالعۀ موردی: شهر تهران)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد پرفسور حسابی، دانشگاه آزاد اسلامی، تفرش، ایران

2 استادیار گروه معماری، واحد هشتگرد، دانشگاه آزاد اسلامی، هشتگرد، ایران.

3 استادیار گروه معماری، واحد پرفسور حسابی، دانشگاه آزاد اسلامی، تفرش، ایران

4 استادیار گروه معماری و شهرسازی دانشگاه ایوانکی، ایوانکی، ایران

doi
10.22103/jusg.2025.2165
چکیده

مقدمه: شرایط فیزیکی محیط دانشگاه بر وضعیت یادگیری و روانی دانشجویان تأثیر دارد. ایجاد محیط­ هایی که بتواند این نیازها را برآورده کند ضروری است. هدف این پژوهش شناسایی و رتبه­بندی مؤلفه­های مؤثر بر زمینه­سازی نقش ستاد رفتاری در بهبود شکل کالبدی و دلبستگی مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه­ها در شهر تهران است.داده و روش: روش پژوهش ترکیبی از تحلیلی- توصیفی و تحلیل مضمون است؛ به طوری که نقش مؤلفه‌های قرارگاه رفتاری در بهبود شکل کالبدی و دلبستگی مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه از طریق ادبیات و سپس مصاحبه نیمه­ساختاریافته با خبرگان شناسایی و بررسی شد.یافته‌ها: مصاحبه‌ها با سه روش باز و انتخابی کدگذاری شد و در نهایت 29 مقوله و 5 شاخص بر اساس کدگذاری شناسایی شدند. در بخش کمّی، یک مدل ساختاری-تفسیری برای ارائه الگوی زمینه‌ای از نقش قرارگاه رفتاری در اصلاح فرم کالبدی و پیوست مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه با نظر 15 نفر از اساتید و کارشناسان معماری در حوزه فضاهای آموزشی در نظر گرفته شد. پس از آن، موقعیت اجزای شناسایی شده با استفاده از MICMAC بر اساس قدرت نفوذ و وابستگی تعیین گردید.نتیجه‌گیری: نتایج به دست آمده نشان داد که طراحی فضایی مناسب، محیط اجتماعی مثبت، احساس تعلق و هویت، انعطاف‌پذیری و تأثیرات روانشناختی، به طور هم‌زمان و پویا بر دلبستگی به مکان فضاهای آموزشی تأثیر دارند و می‌توانند تجربه‌های آموزشی و ارتباطات فردی را در محیط‌های دانشگاهی بهبود بخشند. این شاخص‌ها به ارتقای فضای کالبدی، کیفیت فضاهای آموزشی و ایجاد محیط‌های انگیزشی و حمایت­گر کمک می‌کنند.