فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سیاست‌گذاران علم و فناوری، میزان موفقیت و شکست خویش را دائماً با ارجاع به رتبه خود بر اساس شاخص‌ها، ارزیابی می‌کنند. اما از یک‌سو، این شاخص‌ها، منفردند و ابعاد و مؤلفه‌های مختلف علم، در یک چارچوب با همدیگر ترکیب نشده‌اند و از دیگر سو، چارچوب نظری شاخص‌های ترکیبی بر اساس مبانی مختلف، به نحو متفاوتی صورت‌بندی می‌شود. ازاین‌رو هدف پژوهش حاضر، این است که یک شاخص ترکیبی برای سنجش علم مبتنی بر صورت‌بندی اسلامی علم طراحی کند. در این پژوهش روش‌شناسی ده مرحله‌ای ساخت شاخص ترکیبی، ارائه‌شده توسط سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه مبنا بوده است. این روش‌شناسی از تدوین چارچوب نظری، شروع و به ارائه و انتشار، ختم می‌شود. این پژوهش، با صورت‌بندی دیدگاه‌های سه متفکراسلامی(امام خمینی، شهید مطهری و آیت‌الله خامنه‌ای) و با استفاده از روش تحلیل مضمون و با رویکرد استقرایی- قیاسی و درنهایت از طریق خوانش جمعی صورت‌بندی‌ها، چارچوب نظری شاخص را به دست آورد. سایر مراحل نیز مطابق با روش‌شناسی مذکور طی شد. یافته‌ها نشان داد دو مفهوم «اقتدارزا بودن» و «زنجیره‌مندی»، توضیح‌دهنده ماهیت علم از منظر اندیشمندان اسلامی است که منجر به ترسیم سه بُعد «مرجعیت فکری و علمی»، «نظام اقتصادی قوی» و «نظام سیاسی اجتماعی عزتمند» به‌عنوان ابعاد علم در حیات اجتماعی می‌شود. این ابعاد، با 12 متغیر و 36 نشانگرِ متناظر خود، اجزای شاخص ترکیبی علم را به وجود آورده‌اند. سنجش علم ایران در بازه زمانی 5 ساله (1398-1394)، نشان‌دهنده رشد همواره صعودی ولی نامتوازن آن به میزان 28.03% است. به‌طوری‌که بُعد «مرجعیت فکری و علمی»، 38%، بعد «نظام سیاسی اجتماعی عزتمند»، 1.07% و بعد «نظام اقتصادی قوی»، 17.41% رشد کرده است. بنابراین علی‌رغم رشد قابل‌توجه علم در بعد مرجعیت علمی، علم، عزت‌آفرینی چندانی را به بار نیاورده و ثانیاً میزان توانایی اقتصادی و تولید ثروت از علم، کمتر از رشد شاخص کلی آن بوده است.