فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: تکوین و تشدید حاشیه ­نشینی در پیرامون شهرها تحت تأثیر روابط نابرابر سیاسی- اقتصادی در سطح جهانی، ضعف برنامه‌های ملّی در سطح میانی و برنامه ­ریزی شهری در سطح خرد شکل گرفته و در این راستا شهر تبریز نیز همانند سایر شهرهای بزرگ ایران، خیل عظیمی از جمعیت حوزه­ های روستایی و شهرهای کم­جمعیت را به سوی خود کشانده و زمینه­ ساز افزایش میزان حاشیه نشینی شده است و مهمّ­ترین هدف از پژوهش حاضر بررسی علل و عوامل تشدید حاشیه­ نشینی در شهر از منظر عوامل برنامه­ ریزی ناحیه­ ای است.داده و روش: تحقیق حاضر، از دیدگاه ماهیت روش، توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری، ساکنان مناطق حاشیه ­نشین کلانشهر تبریز (مناطق قربانی، سیلاب، حیدرآباد، مارالان، ساری­زمی، آخمه­ قیه، آخر طالقانی، قسمت­ های از لاله، محلۀ غازان­داغی و پاتوق) می­ باشند. این مناطق طبق سرشماری مرکز آمار ایران در سال 1395 دارای 309581 نفر جمعیت بوده و با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند. افرادی به عنوان نمونه انتخاب گردید که اطلاعات کافی در این زمینه داشتند. جهت تجزیه و تحلیل داده ­ها و اطلاعات نیز از آمارهای توصیفی و استنباطی (تی تک نمونه­ ای، کندال، تحلیل عاملی و تکنیک معادلات ساختاری) استفاده شد.یافته‌ها: نتایج حاصله نشان م ی­دهد، مهمترین عوامل مؤثر در تشدید و گسترش حاشیه ­نشینی در کلانشهر تبریز عبارتند از؛ 1) مدیریت و برنامه ریزی و سیاست ­گذاری و فناوری، 2) جاذبه­ های اقتصادی، رشد جمعیت و بروز مخاطرات محیطی، 3) نابرابری درآمدی و دسترسی به شغل و امکانات، 4) دافعه­ های اقتصادی محل سکونت مبدا و اختلافات قومی، 5) دافعه های اجتماعی فرهنگی محل سکونت قبلی، 6) رشد جمعیت روستا و میل به مهاجرت و 7) یافتن شغل و مسکن. در این میان عامل­ های اول و دوم به ترتیب با مقدار ویژه 60/5 و 45/5 از اهمیت ویژه­ای برخوردار هستند. در این میان عامل­ های اول (عامل مدیریت و برنامه ­ریزی و سیاست­ گذاری و فناوری) و دوم (عامل جاذبه ­های اقتصادی، رشد جمعیت و بروز مخاطرات محیط) به ترتیب با مقدار ویژه 5/60 و 5/45 از اهمیت ویژه­ای برخوردار هستند و عامل هفتم نیز با مقدار ویژه 1/51 از کمترین اهمیت برخوردار می­باشد.نتیجه‌گیری: نتایج تحقیق حاضر، نشان ­دهندۀ تأثیر عوامل مختلف بر تکوین و تشدید حاشیه نشینی است که در این رابطه باید عوامل و فاکتورهای کمی و کیفی را در تشدید و گسترش حاشیه ­نشینی در کلانشهرها لحاظ کرد.