فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زبان دریچۀ ورود حقایق به ذهن و ضمیر انسان­ و یک پدیدۀ اجتماعی ـ فرهنگی است؛ بدین معنا که هر زبانی، به سبکی ویژه و منحصر به خود، واقعیت‌ها و پدیده‌های جهان بیرون را به میزانی متفاوت، در نظامی از نشانه‌ها، کدبندی و بازتاب می‌­دهد. قرآن کریم نیز که معجزۀ الهی و یک متن زبانی است و به «لسان قوم» نازل ‌شده است، از این قاعدۀ کلی مستثنا نیست. این مقاله، با روش توصیفی ـ تحلیلی، تحول در معانی برخی از واژه­‌های قرآنی مرتبط با باورهای عرفی، اجتماعی و زبانی عصر جاهلی را بررسی نموده است و کوشیده به این پرسش پاسخ گوید که قرآن کریم چگونه آن سازه­‌های محیطی را در خدمت خلق مفاهیمی متعالی و ماندگار به کار گرفته است. نتیجۀ به‌دست‌آمده از پژوهش، گویای آن است که متن قرآنی، با لطافتی زیبا و متناسب با ذهنیت مخاطب، به مفهوم‌­سازی تعلیمی - تربیتی از واقعیت‌ها و پدیده‌های فرهنگ عمومی جامعه عصر نزول پرداخته و با خلق معانی نو، آن‌ها را در راستای تبیین و ترویج جهان‌بینی و تربیت دینی به کار گرفته است و این تغییر کاربرد در سازه­‌های محیطی، دلالتی ژرف به مفهوم نزول قرآن به لسان قوم می‌­بخشد و گویای آن است که قرآن کریم، نه‌تنها به زبان تکلم قوم عرب، بلکه به زبان فرهنگ آن‌ها و سوار بر بستر باورهای عرفی و اجتماعی آن‌ها نازل‌ شده و مفهوم آفرینی نموده است. پژوهش حاضر، مروری بر مؤلفۀ «محیط و فرا محیط» در زبان قرآن است در قالب تحلیل مفهومی برخی مضامین و برخی واژه­‌های قرآنی است.