واژهبستهای ضمیری کردی مکری در گروه حرف اضافه: رویکرد بهینگی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای زبان شناسی، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.
3 استادیار، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.
doi
10.22059/jolr.2022.329760.666742چکیده
مطالعات تاریخی زبانشناختی بر روی واژه به پیدایش مفهوم واژهبست انجامید. واژهبستها به عنوان عناصر زبانی در ساختار دستوری جملات از یک سو بهطور مستقل ایفای نقش میکنند و از سویی دیگر از لحاظ واجی ناقص بوده و بهمنظور رفع نقص آوایی به عناصر دیگری متصل میشوند و بهصورت پیشبست، میانبست، اندربست و پیبست در کنار میزبان خود ظاهر میگردند. عناصر مذکور در مطالعات زبانشناختی از اهمیت تاریخی برخوردارند و نقطۀ تلاقی ساختواژه، نحو و واجشناسی هستند. کردی مکری مجهز به نظام واژهبست غنی است که در آن واژهبستها از قدرت حرکت بالایی برخوردارند و به مقولههایی مختلف از جمله حروف اضافه متصل میشوند. در کردی مکری دو دسته حروف اضافه وجود دارند که به صورت پیشاضافه و پیرااضافه با متمم خود همراه میشوند. پیشاضافهها به نوبۀ خود نوعند: حروف اضافۀ ساده و صورتهای مطلق. حروف اضافۀ دستۀ اول قبل از اسم، گروه اسمی و ضمیر مستقل تحت حاکمیت خود قرار میگیرند درحالیکه صورتهای مطلق که هم از نظر تعداد و هم از نظر تعدادِ هجا از دستۀ اول کمترند از این قابلیت برخوردار نیستند و نمیتوانند قبل از اسم، گروه اسمی و ضمیر مستقل واقع شوند و تنها میزبان واژهبست واقع میشوند. در مکری علاوه بر حروف اضافۀ ساده و صورتهای مطلق، حروف اضافۀ مرکب و پیرااضافهها نیز وجود دارند. پیرااضافهها در مکری دو دستهاند: ساده و پیچیده. پیرااضافههای ساده متمم اسمی میپذیرند، ولی همراه نوع پیچیدۀ آنها هم صورتهای کامل و هم واژهبستها میتوانند نقش متمم را ایفا کنند. از اینرو مقالۀ پیشرو در تلاش است تا پس از شناسایی واژهبستهای ضمیری کردی مکری، نحوۀ تعاملشان با انواع حروف اضافۀ مکری و چگونگی توزیع و جایگیری آنها را براساس محدودیتهای ترادف در چارچوب نظریۀبهینگی تحلیل نماید. تحلیل دادهها نشان میدهند که محدودیتهای ”حفظ یکپارچگی حوزه“ و ”عدم اجازه وقوع واژهبست در ابتدای گروه“ در سلسله مراتب محدودیتها بالاتر از محدودیت ”حضور واژهبست در چپترین لبۀ حوزه“ قرار میگیرند و این چینش منجر به جایگیری واژهبست در جایگاه دوم میگردد. پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و ابزار کتابخانهای انجام گرفته و بهمنظور گردآوری دادهها از شمّ زبانی نگارندۀ اصلی (به عنوان گویشور کردی مرکزی (گویش مکری، اُشنویه) و نیز گویشوران اصیل این زبان به همراه فیشبرداری از کتب، مجلات و نوشتارهای سایتها و ضبط حدود بیست ساعت صدای گویشوران گویش مورد نظر استفاده شده است.
