نقدی بر یک کتاب روششناختی مرجع در ایران؛ رویکرد کیفی
نویسندگان
doi
10.30487/rwab.2026.2081188.1674چکیده
مقالهی حاضر نقدی است به کتاب «روش تحقیق در روانشناسی و علومتربیتی» تألیف علی دلاور که توسط نشر ویرایش در سال 1403 به چاپ رسیده است. این کتاب منبع دانشگاهی در مقطع کارشناسی و منبع آزمون ملی (ارشد و دکتری) است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای توصیفی-انتقادی انجام شد. دادهها بهصورت استقرایی و از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل و مقولهها و مضامین اصلی استخراج شد. این کتاب موضوعات متنوعی همچون روشهای علمی، مفاهیم اساسی تحقیق، انتخاب مسئله، نمونهگیری، تحقیق زمینهیابی، تحقیق آزمایشی و تحلیل دادهها را پوشش میدهد. کتاب از برخی نقاط قوت برخوردار است؛ از جمله بهرهگیری از مثالهای آموزشی برای تبیین مفاهیم روششناسی، نثر نسبتاً روان در بخشی از مباحث و استفاده از عناصر متعارف کتابهای درسی مانند اهداف فصل، خلاصه مطالب و پرسشهای خودآزمایی . با این حال، نتایج تحلیل محتوا بیانگر وجود مسائل عدیدهای در ساختار، محتوا، نگارش و ارجاعدهی کتاب است. مسائل محتوایی شامل: مثالهای نادرست، جملات نامفهوم، عبارتهای ضد و نقیض و محتوای ناقص است. مسائل ساختاری نیز شامل عدم ارائه تصویر جامعتر، بخشبندی نادرست و عدم انسجام در سازماندهی مطالب میشود. ایرادات نگارشی مانند استفاده نادرست از کلمات ربط، جملهبندی نادرست و ناقص و اشتباهات تایپی نیز به تقلیل کیفیت اثر منجر شده است. علاوه بر این، ایرادات ارجاعدهی و منبعنویسی، از جمله ارجاعهای ناقص و عدم رعایت استانداردهای علمی از دیگر چالشهای جدی این کتاب هستند. به منظور بهبود کیفیت کتاب، پیشنهاد میشود ویرایشی جامع و عمیق در حوزههای محتوایی و رویکردی، ساختاری، نگارشی و ارجاعدهی صورت پذیرد.