شناخت و ارزیابی میزان پراکندهرویی شهری براساس مدل تحلیل عاملی (مطالعه موردی: محلات شهر شیراز)
نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه خوارزمی، تهران، یران
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه خوارزمی، تهران، یران
3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه خوارزمی، تهران، یران
4 دانشیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه خوارزمی، تهران، یران
doi
چکیده
رشد و گسترش کالبدی شهر فرآیندی است که بر تمام نظامات و ساختارهای شهر به طور مستقیم یا غیرمستقیم تأثیر میگذارد. به همین دلیل چنانچه این فرآیند جریان درستی را طی نکند، اثرات نامطلوب بسیاری بر شهر و اجزای آن بر جای میگذارد. رشد و گسترش پراکنده یکی از اَشکال رشد شهر است، که بر اثر عوامل متعددی چون کمبود برنامههای مدیریت رشد شهری و فقدان قوانین واحد و جامع در مورد نظارت و کنترل رشد شهری، موجب دستاندازی به فضاهای باز پیرامون و زمینهای کشاورزی و روستایی به بدنۀ کالبدی شهر میگردد و زمینۀ پراکندهرویی را ایجاد مینماید. از جمله پیامدهای منفی پراکندهرویی، نابودی اراضی حاصلخیز، تبدیل زمینهای کشاورزی و منابع طبیعی به زمینهای شهری، تهدید و کاهش انسجام اجتماعی، جداییگزینی فضایی، حذف فضاهای باز، وابستگی روزافزون به خودرو و افزایش مصرف سوخت و انرژی است. از این رو هدف از این مقاله تحلیل و شناسایی پدیدۀ پراکندهرویی و اندازهگیری شاخصهای تأثیرگذار بر این پدیده در شهر شیراز است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و با استفاده از20 شاخص در هفت گروه (تراکم، قطعات ساختمانی، دسترسی، مرکزیت، اختلاط کاربریها، بیقاعدگی نواحی ساخته شده و فضای فعالیت)، میزان پراکندهرویی بررسی و بر اساس وزندهی به عاملها، شدت و ضعف پراکندهرویی در 111 محله شهر بر اساس روش تحلیل عاملی مشخص گردید. نتایج حاصل از تحقیق نشان میدهد روند گسترش کالبدی شهر شیراز طی چند دهۀ اخیر به صورت پراکندهرویی و بیشترین میزان در محور شمال غرب و جنوب شرق شیراز است.
