فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در شهر معاصر ایرانی، به‌خصوص کلان‌شهرها و شهرهای صنعتی که جاذبه‌های بیشتری برای جذب جمعیت دارند، شاهد شکل‌گیری وسیع‌تر سکونتگاه‌های غیررسمی هستیم. در خصوص تعداد سکنه این نواحی در زمان حاضر  براساس آمارهای رسمی حداقل 13 میلیون و با احتساب بافت‌های ناکارآمد شهری (شامل بافت‌های فرسوده، مرکزی شهرها و روستاهای ادغام‌شده در بافت‌های شهری) 22 تا 25 میلیون نفر ساکن هستند. این مسئله در گزارش رصد شورای اجتماعی در صدر و در مصاحبه رئیس سازمان بهزیستی کشور در خرداد 1401 با خبرگزاری ایسنا بیان شده که «حاشیه‌نشینی یکی از پنج مسئله مهم و اساسی کشور است». حاشیه‌نشینی معلول عوامل و شرایط متعددی است که اغلب از شهری به شهر دیگر، برخی علل و عوامل پررنگ‌تر یا کم‌اثرتر هستند. در این بین، شهرهای صنعتی ایران مانند ساوه، اراک، قزوین و اصفهان به‌دلیل نیاز به نیروی کار فراوان و عموماً غیرماهر در مقایسه با شهرهای هم‌اندازه با چالش‌های بیشتری در این زمینه مواجه‌‌اند. به گفته بیشتر مسئولان شهر ساوه، حاشیه‌نشینی در این شهر به‌دلیل مهاجرپذیری شدید شهر که ناشی از صنعتی‌بودن ساوه، موقعیت مواصلاتی خاص و ... است، در سال‌های اخیر روند افزایشی سریع را تجربه کرده است. در این بررسی از روش‌های مختلف ازجمله مشاهده، اسنادی و مصاحبه‌های عمیق با اطلاع‌رسانان کلیدی با استفاده از مدل swot بهره برده شد. داده‌های به‌دست‌آمده نشان می‌دهند طی دهه‌های اخیر جمعیت شهر ساوه به‌صورت مستمر درحال رشد بوده و سهم مهمی از این رشد متعلق به مناطق اسکان غیررسمی بوده است؛ به‌طوری‌که این شکل از سکونت به‌صورت نعل اسبی شهر را در محاصره خود در آورده است و جمعیتی بیش از 70 هزار نفر، یک سوم مساحت شهر را در قالب 22 محله حاشیه تشکیل می‌دهند. از چهار بعد نهادی، تاریخی، طبیعی و انسانی در این مناطق، فرصت‌های درخور توجه برای بازآفرینی شهری و اجرای پروژه‌های محرک توسعه یا پرچم مانند مجموعه عمارت حاکم به‌صورت بالفعل یا موزه انار در عباس‌آباد به‌صورت بالقوه وجود دارند. در عین حال، تهدیدها و چالش‌های بسیاری (مسکن، بهداشت محیط، فقر و ...) نیز در این مناطق برای دستیابی به شهر قابل زیست و با شاخص‌های پایدار وجود دارند.