تحلیل رمان قهوه سرد آقای نویسنده با تکیه بر کارکرد «صورت‏‌گردانی» در تخمین گروه مخاطبان

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی‌، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.22059/jlcr.2023.369458.1970
چکیده

رمان قهوه سرد آقای نویسنده، نوشتۀ روزبه معین (چاپ اول: 1396)، مطابق شناسنامۀ کتاب، در مدت سه سال به چاپ هشتادوچهارم رسید‏. مطابق گزارش برخی از خبرگزاری‌ها[1]، خریداران این رمان، در روز اول نشر، در صف انتظار ایستادند و همۀ نسخه‌های آن را خریدند. البته در این مورد تأثیر فضای مجازی را باید جدی گرفت زیرا نویسنده، پیش از انتشار، قطعه‏‌هایی از آن را که صرفاً جنبۀ رمانتیک داشتند، در فضای مجازی منتشر می‏‌کرد. هدف این نوشته تبیین شیوۀ شخصیت‌‏پردازی و داستان‏‌نویسی این رمان است تا عوامل قوت و ضعف آن تعیین شوند. یکی از عوامل قوت این رمان استفاده از شیوۀ «صورت‏گردانی» در شخصیت‌‏پردازی است. این رمان به شیوۀ «صورت‏گردانی» نوشته شده‏ و این شیوه صورتی نو به مفاهیم تکراری رمان داده‏ است. در اینجا غرض از صورت‌گردانی این است که شخصیت اصلی، یک کنشگر هسته‌ای است. او به سایه‌هایی تکثیر می‌شود. هر سایه، در لایۀ زیرین، در نقش یک کنشگر و در لایۀ رویین، در صورت یک شخصیت مستقل نمود پیدا می‌کند ولی در یک یا چند کنش، از راه یک یا چند شباهت، دوباره در قالب اصل خود نمود می‌یابد. در این بررسی از روش تحلیلی استفاده شده ‏است‏، یعنی «صورت‏گردانی» شخصیت‏‌ها، نقطۀ مرکزی رمان تلقی شده و میزان دوری و نزدیکی، و هماهنگی و ناهماهنگی عناصر با آن سنجیده شده‏‏ تا نشانه‏‌هایی از سلیقه‏‌های ذوقی و فرهنگی علاقه‌‏مندان به دست آید. نتیجۀ بررسی نشان می‏‌دهد که عناصر رمان در خدمت شیوۀ «صورت‏گردانی» هستند. شخصیت‌‏های مهم رمان سایه‏‌های شخصیت اصلی و اپیزودهای رمانتیک متعدد، تکرار مضمون اصلی رمان هستند. علاوه بر این وجه توصیفی زبان با غلبه بر وجه رفتارگرایانۀ آن، جنبۀ رمانتیک رمان را بسیار برجسته کرده است. بدین ترتیب، عاشقی و هجران و توهم ‏تنهایی با تعابیر متنوع بارها تکرار شده است و این می‏تواند گروه‏‌های خاصی را جذب کند. 1. از جمله رک. ایبنا، چهارشنبه 6 اردیبهشت 1396 (ibna.ir/news)