ابرچالش‌های حقوقی ملی و بین‌المللی تحقق‌گذار انرژی در جمهوری‌اسلامی‌ایران

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/jrels.2025.398343.596
چکیده

گذار انرژی یک تحول ساختاری ضروری در نظام جهانی انرژی است که دستیابی به اهداف موافقت‌نامة پاریس و مقابله با تغییرات اقلیمی را ممکن می‌سازد. در ایران، باتوجه به وابستگی به منابع فسیلی، رشد مصرف انرژی و ناترازی بین عرضه و تقاضا، گذار به منابع تجدیدپذیر و افزایش بهره‌وری انرژی از اهمیت حیاتی برخوردار است. باوجوداین، تحقق گذار انرژی در کشور با چالش‌های متعددی در بخش‌های مختلف، به‌ویژه بخش حقوقی، روبه‌روست. بنابراین، پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که در مسیر تحقق گذار انرژی در ایران، در بخش حقوقی با چه چالش‌های اساسی روبه‌رو خواهیم شد و چه راهکارهایی برای غلبه بر آن‌ها وجود دارد؟ فرضیۀ اولیۀ نگارندگان این است که باتوجه به پیش‌بینی ایجاد سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی در قانون برنامۀ هفتم پیشرفت، اصلی‌ترین چالش حقوقی به نبودِ یک نهاد مرجع در بخش انرژی کشور بازمی‌گردد که این امر زمینه‌ساز بروز دیگر چالش‌های حقوقی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در سطح ملی، در دو بخش قانون‌گذاری و حکمرانی انرژی، با دو ابرچالش عمده روبه‌رو هستیم: تورم تقنینی و درهم‌تنیدگی نهادی. ازسوی‌دیگر، در سطح بین‌المللی، چالش‌هایی درزمینة دیپلماسی انرژی و مشارکت جهانی به‌چشم می‌خورد.