جنبه‌های شفافیت فرآیند تقنینی و آثار متقابل آن‌ها

نویسندگان

1 دانشگاه شیراز

2

3 دانشگاه شهید چمران اهواز

doi
10.22034/ejs.2023.363928.1305
چکیده

زمینه و هدف : پیش­گیری از وقوع فساد در نظام­های سیاسی-حقوقی یکی از موضوعات مهمی است که از دیرباز مورد توجه نویسندگان و اندیشمندان قرار داشته است. یکی از راه­کارهای مهمی که در سال­ های اخیر مورد توجه قرار گرفته است، حرکت به ­سوی الگوی حکمرانی خوب است. شفاف‌سازی آرا و مذاکرات نهادهای قانون­گذاری از جمله مجلس شورای اسلامی، هیئت وزیران، خبرگان، شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و غیره از جمله شاخص‌های حکمرانی خوب به‌حساب می‌آیند. از همین­ رو، در پژوهش حاضر بررسی شفافیت در فرآیند قانون­گذاری مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. مواد و روش­ ها : این تحقیق از نوع نظری و ‌روش آن به­ صورت توصیفی-تحلیلی است. روش گرد‏آوری اطلاعات کتاب­خانه‏ ای است و با مراجعه به اسناد، کتاب­ ها و مقاله­ ها انجام شده است. ملاحظات اخلاقی : در تمام مراحل انجام پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است. یافته ­ها : مسئلة قابل پذیرش بودن قوانین در یک جامعه از سوی مخاطبان آن یکی از آثار و تبعات شفافیت در نظام تقنینی است. به هر میزان که شفافیت در فرآیند تقنینی بیشتر اعمال شود، به همان اندزه عموم جامعه نیز بیشتر متوجه دغدغه‌های رکن قانون‌گذار می­شوند. نتیجه ­گیری : نقطه مشترک جنبه­ های شفافیت به «پیش­گیری از فساد در نظام حقوقی» بازمی­گردد. به هر میزان که متن قوانین شفاف باشد در عمل فضایی برای سوءاستفاده از قانون در مرحلة اجرا ایجاد نمی­شود. از سوی دیگر نیز، شفافیت در فرآیند تصویب قوانین و اقدامات نمایندگان باعث می­شود که افراد مزبور خود را در معرض افکار عمومی و ارزیابی­ های ناشی از آن ببینند. در نتیجه، هر دو جنبه شفافیت موجبات تقویت هدف نهایی یکدیگر را فراهم می­کنند.