الزامات زیستمحیطی مرتبط با حمل دریایی نفت و فرآوردههای آن در پرتو ضمیمة اول کنوانسیون مارپل 78/1973
نویسندگان
1 دانشآموختة کارشناسیارشد حقوق نفتوگاز، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استاد گروه حقوق عمومی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jrels.2025.388180.575چکیده
حملونقل دریایی یکی از رایجترین شیوههای جابهجایی نفت و فرآوردههای نفتی در جهان است، اما همواره با مخاطرات زیستمحیطی جدی همراه بوده است؛ پیامدهای زیستمحیطی حوادثی مانند توری کانیون این موضوع را بهخوبی اثبات کرده است. در پاسخ به این چالشها، جامعة بینالمللی اسناد متعددی را برای پیشگیری از آلودگی مناطق دریایی ناشی از کشتیها تصویب کرده که مهمترین آنها کنوانسیون بینالمللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتیها (مارپل 78/1973) است. ضمیمة اول این کنوانسیون بهطور ویژه به نفت و فرآوردههای نفتی اختصاص یافته و مقرراتی همچون ایجاد مناطق ویژه، الزام به بازرسی کشتیها توسط دولت صاحب پرچم و دولت بندری، استفاده از نفتکشهای دوجداره، نگهداری دفتر ثبت نفت و تعیین شرایط تخلیة نفت را مقرر میدارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایة منابع کتابخانهای، الزامات مذکور را بررسی کرده و میزان اثرگذاری آنها را در کاهش آلودگی نفتی ارزیابی میکند. یافتهها نشان میدهد کنوانسیون مارپل بهرغم نقش مؤثر در افزایش ایمنی و کاهش تخلیههای غیرقانونی، با چالشهایی نظیر اجرای ناهماهنگ، ضعف نظارت بینالمللی و فشارهای اقتصادی بر صنعت کشتیرانی روبهروست. در پایان، پژوهش حاضر پیشنهادهایی برای بهبود اجرای ضمیمة اول و تقویت روشهای پیشگیری از آلودگیهای نفتی ارائه میدهد.
