فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رویکرد یادگیری ترکیبی با بهره‌گیری از تلفیق قابلیت‌های محیط الکترونیکی و فرایند یاددهی-یادگیری حضوری، مزایای قابل‌توجهی برای نظام‌های آموزشی داشته و طی دو دهه اخیر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. در این راستا، پژوهش‌های علم‌سنجی با استناد به پایگاه‌های معتبر، به شناسایی ساختار دانش، مؤسسات و روندهای تولید علم کمک شایانی می‌کنند. از این رو، هدف از پژوهش حاضر، ترسیم و تحلیل شبکه مفهومی تولیدات علمی حوزه یادگیری ترکیبی در پایگاه استنادی وب آو ساینس است تا با ارائه تصویری روشن از وضعیت پژوهش‌ها، به تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌های علمی در این زمینه کمک کند. روش پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد تحلیل علم‌سنجی است که با استفاده از فنون تحلیل هم‌واژگانی و خوشه‌بندی، به تفسیر ساختار شبکه مفهومی مقالات این حوزه پرداخته است. جامعه آماری پژوهش شامل تمام مقالات پژوهشی و مروری نمایه شده در پایگاه وب‌آو‌ساینس در بازه زمانی 2003 تا 2024 در حوزه یادگیری ترکیبی است که بدون نمونه‌گیری و به صورت سرشماری اسناد استخراج و تحلیل شده‌اند. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزارهای راور پریمپ، اس.پی.اس.اس و ووس ویور انجام شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که روند کلی انتشار مقالات یادگیری ترکیبی صعودی و مثبت بوده و در دو سال اخیر روند کاهشی داشته است. بیشترین تعداد انتشار با 810 رکورد در سال 2022، با 17 درصد سهم انتشار انجام شده است. کلیدواژه‌های یادگیری ترکیبی با 2645 بار تکرار، شبکه یادگیری الکترونیکی، یادگیری آنلاین، و آموزش نیز با فراوانی 479، 368 و 209 بیشترین فراوانی را داشته‌اند. زوج واژگانی یادگیری ترکیبی-یادگیری الکترونیکی با 304 بار تکرار بیشترین فراوانی هم‌رخدادی را در مطالعات این حوزه داشته است. نشریه Education and Information Technologies با انتشار 119 مقاله و نشریات BMC Medical Education و Education Sciences به ترتیب با 110 و 97 مقاله بیشترین سهم را در انتشار پژوهش‌های این حوزه داشته است. نتیجه خوشه‌بندی سلسله ‌مراتبی از طریق ترسیم نمودار دندروگرام به روش وارد منجر به شکل گیری 10 خوشه موضوعی در حوزه یادگیری ترکیبی از جمله یادگیری الکترونیکی و فناوری‌های آموزشی؛ آموزش آنلاین و سیستم‌های مدیریت یادگیری؛ مدل‌های یادگیری و آموزش مجازی و حضوری؛ یادگیری فعال دانشجویان در آموزش آزاد؛ هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات بازسازی روش‌های تدریس؛ انگیزه، خود تنظیمی و اثر بخشی مدل‌های یادگیری ترکیبی در موفقیت تحصیلی؛ یادگیری تعاملی با فناوری‌های تحول‌آفرین؛ مدل‌های پذیرش فناوری و محیط‌های یادگیری مجازی در آموزش عالی؛ راهبردهای آموزش و یادگیری در محیط تعاملی و رسانه؛ محیط یادگیری ترکیبی، مجازی و صلاحیت دیجیتال شد. بررسی روند انتشار تولیدات علمی بیانگر رشد قابل توجه مدارک این حوزه در دهه اخیر داشته است. همچنین محتوا واژگان نشان داد که تعامل گسترده حوزه یادگیری ترکیبی در آموزش و یادگیری مخصوصا آموزش‌های از راه دور یا الکترونیکی قابل توجه هست که این روند را می‌توان به شیوع پاندمی کووید-19 و روی‌آوردن بیشتر نظام‌های یاددهی-یادگیری به یادگیری ترکیبی مرتبط دانست. در نهایت، براساس نتایج ساختار نقشه هم‌واژگانی پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده در زمینه‌ی ادغام فناوری‌های نوظهور و دیجیتال و تضمین کیفیت در محیط‌های یادگیری ترکیبی متمرکز باشد.