واکاوی عوامل تأثیرگذار بر تشخیص فرصت­ های کارآفرینی: مطالعه محدودیت‌های جنسیتی در میان زنان کارآفرین

نویسندگان

1 گروه کسب و کار جدید، دانشکده کارآفرینی، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، جزیره کیش، ایران.

2 گروه کسب و کار جدید، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/jer.2025.2037813.1174
چکیده

مقدمه: زنان کارآفرین، نقشی بسیار مهمی در توسعه کارآفرینی ایفا می‌کنند و به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی در رشد اقتصادی کشورها شناخته می‌شوند. با وجود اهمیت حضور زنان کارآفرین در تحقق توسعه پایدار، واضح است که آن‌ها با چالش‌ها و موانع متعددی روبه‌رو هستند. شناسایی و رفع این موانع می‌تواند روند پیشرفت کارآفرینی زنان را تسهیل کند. باورهای کلیشه‌ای و تبعیض‌های جنسیتی همچنان از جمله موانع مهمی هستند که می‌توانند بر تمایل و انگیزه زنان برای ورود به عرصه کارآفرینی تأثیر منفی بگذارند. از این‌رو، برای افزایش سهم زنان در اقتصاد ملی و مقابله با بحران بیکاری آنان، ضروری است که شرایط مناسب برای توسعه کسب­و­کارهای زنان کارآفرین فراهم شود. این امر می‌تواند به زنان کمک کند تا با ایجاد فرصت‌های شغلی برای خود و دیگران، به حل مشکلات کنونی جامعه کمک کنند.روش‌شناسی: پژوهش حاضر کاربردی و از نظر روش از نوع آمیخته (کیفی- کمی) است. در مرحله کیفی، 14 نفر از خبرگان با روش نمونه‌گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید که به شناسایی 51 شاخص و 12 مؤلفه انجامید. در بخش کمی، جامعۀ آماری شامل 425 نفر از کارشناسان زن کارآفرین در شرکت‌های دارویی بود. با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده، 170 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزارهای SPSS نسخۀ 23 و Smart PLS نسخۀ سه انجام شد.یافته­ها: براساس نتایج پژوهش، هشت مؤلفه محدودیت­های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، آموزشی، قانونی، رفتاری، شخصیتی، فردی تحت عنوان ابعاد و مؤلفه­های محدودیت­های جنسیتی تأثیرگذار بر تشخیص فرصت­های کارآفرینی در میان زنان کارآفرین مشخص گردید. همچنین، نتایج نشان داد محدودیت‌های اجتماعی (578/0-=β)، محدودیت­های فرهنگی (429/0-=β)، محدودیت­های اقتصادی (408/0-=β)، محدودیت­های آموزشی (346/0-=β)، محدودیت­های قانونی (297/0-=β)، محدودیت­های رفتاری (215/0-=β)، محدودیت­های شخصیتی (189/0-=β) و محدودیت­های فردی (138/0-=β) بر فرصت­های کارآفرینی تأثیر منفی و معناداری دارند.نتیجه گیری/دستاوردها: علی­رغم نقش زنان و مشارکت آن‌ها در فرایند توسعه پایدار، متأسفانه در عرصه کارآفرینی با چالش­ها، مشکلات و محدودیت‌های زیادی مواجه­اند و این مسئله استفاده از پتانسیل زنان در برنامه­های توسعه را به امری پیچیده و بغرنج مبدل ساخته است که خارج شدن از آن، نیاز به شناخت و آگاهی دارد. لذا بنا به ضرورت، توسعه سهم زنان در اقتصاد ملی و مقابله با بحران بیکاری زنان، ضروری است که شرایط لازم برای توسعه کسب­و­کار زنان کارآفرین فراهم گردد تا زنان با ایجاد کسب­و­کار و فرصت­های شغلی برای خود و دیگران، به بهبود آن کمک کنند. مدل ارائه شده در این پژوهش، رویکردی چندسونگر با دیدگاه بومی دارد. بر همین اساس به‌منظور کاربرد در اکوسیستم کارآفرینی و در راستای چشم‌انداز آینده از جامعیت و قابلیت لازم برخوردار است.