فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: اشتغال‌زایی یکی از مهم‌ترین چالش‌های محیط‌های روستایی در عصر حاضر به‌شمار می‌رود. در این راستا، دسترسی روستاییان به منابع درآمدی و معیشتی در حوزۀ گردشگری، به‌عنوان یک اصل اساسی در اشتغال‌زایی روستایی محسوب می‌شود. بر این اساس، ایجاد و توسعۀ گردشگری روستایی از طریق پتانسیل‌سنجی و برنامه‌ریزی هدفمند، به‌عنوان عاملی کلیدی در اشتغال‌زایی مناطق روستایی ایفای نقش می‌کند. گردشگری روستایی که به‌عنوان رهیافتی جایگزین برای توسعۀ پایدار روستایی شناخته می‌شود، قابلیت قابل‌توجهی در ایجاد اشتغال پایدار دارد. این مطالعه با هدف شناسایی و تبیین پتانسیل‌های اشتغال‌زای گردشگری در ابعاد اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی و کالبدی در نواحی روستایی شهرستان سرعین (شامل روستاهای کنزق، ویند کلخوران و آتشگاه) انجام شده و به رتبه‌بندی و مقایسۀ این پتانسیل‌ها پرداخته است. روش‌شناسی: این پژوهش با به‌کارگیری روش آمیخته (کیفی- کمی) در دو جامعۀ آماری مجزا انجام شده است. گروه اول در قالب روش دلفی، شامل کارشناسان خبره در زمینه اشتغال‌زایی روستایی و گردشگری بودند که پس از رسیدن به اشباع داده و استفاده از روش نمونه‎گیری گلوله‌برفی، تعداد آنان 28 نفر تعیین شد. گروه دوم پاسخ‌گویان نیز در قالب تکنیک شاخص ترکیبی، شامل ساکنان محلی (تعداد 2914 نفر) در مناطق روستایی هدف در شهرستان سرعین بودند. تعداد نمونه پژوهش با کمک فرمول کوکران و توسط روش نمونه‌گیری چندمرحله‌ای، 112 پاسخ‌گو (آتشگاه: 45 نفر، کنزق: 52 نفر و ویند کلخوران: 15 نفر) تعیین شدند. یافته‌ها: مطابق نتایج برای پتانسیل‌های اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی و کالبدی، 17 شاخص نهایی شناسایی شد. وجود محصولات غذایی و غذاهای محلی متنوع، امکان حمل‌ونقل و دسترسی فیزیکی آسان و ارزان به منطقه و وجود بافت روستایی سنتی و معماری خاص و متفاوت، به‌ترتیب مهم‌ترین شاخص‌های اشتغال‌زا در ابعاد اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی و کالبدی گردشگری بودند. در مجموع، مقادیر نهایی شاخص‌های ترکیبی در هر سه بعد پتانسیل اشتغال، روستای کنزق در رتبه اول، روستای آتشگاه در رتبه دوم و روستای ویند کلخوران در رتبه سوم قرار گرفت. نتیجه‌گیری/ دستاوردها: نتایج نشان می‌دهد که ایجاد شرایط رفاهی گردشگری از جمله امکان دسترسی فیزیکی به مناطق روستایی با ایجاد و یا حمایت بیشتر از شرکت‌های حمل‌ونقل و اسکان گردشگران می‌تواند شرایط لازم را برای رونق گردشگری و اشتغال را فراهم سازد. همچنین، تمرکز بر گردشگری غذایی در مناطق روستایی، پتانسیل اشتغال‌زایی مطلوب‌تری را نسبت به دیگر انواع گردشگری فراهم می‌کند. در این راستا، برپایی کارگاه‏ها جهت نمایش فرایند آماده‌سازی غذا و شیوه تهیه محصولات غذایی سنتی و حمایت از کارآفرینان گردشگری در قالب تعاونی‏ها و شرکت‏های تولیدی پیشنهاد می‏شود. با توجه به قابلیت‎های مطلوب‌تر روستای کنزق در مقایسه با دو روستای دیگر، پیشنهاد می‏شود پروژه‏های گردشگری با محور استفاده از پتانسیل اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی در اولویت حمایت‏های دولتی و محلی قرار گیرد.