یادگیری کارآفرینانه در بحران: مرور ادبیات با رویکرد کتابسنجی
نویسندگان
1 گروه کارآفرینی فناورانه، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 گروه کارآفرینی فناورانه، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 گروه توسعه کارآفرینی، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22034/jer.2024.714446چکیده
مقدمه: یک جریان پژوهشی درحوزۀ یادگیری کارآفرینانه مدعی است، یادگیری تحولآفرین اغلب درشرایط بحران ایجاد میشود. شرایط بحران منجر به محرکهایی میشود که کارآفرین میتواند دراین شرایط یک یادگیری با اثرات گسترده در عملکرد و پیشفرضهای ذهنی خود داشته باشد که ازاین یادگیری با عنوان یادگیری تحولآفرین یاد میشود. ازطرفی بحران گسترده کووید 19 موجب شد که یکبار دیگر توجه پژوهشگران به پدیده بحران جلب شود. تعداد مقالات منتشر شده درطول دوران پس از بحران کووید ۱۹، بیش از تمام مقالاتی است که تا قبل از آن دراین حوزه منتشر شده است. پس یادگیری کارآفرینانه در بحران یک موضوع موردتوجه در سالهای اخیر بوده است. دراینراستا، با کمک تحلیل کتابسنجی، دامنه پژوهشها درخصوص یادگیری کارآفرینانه در شرایط بحران بررسی شده است. ریشهها و شاخههای پژوهشهای جاری بررسی گشته و زمینههایی برای مطالعات آتی برای پژوهشگران و علاقهمندان به این حوزه معرفی شده است. روششناسی: این پژوهش با روش کتابسنجی و تکنیکهای تحلیل همتألیفی، هماستنادی و همرخدادی کلمات کلیدی انجام شده است. دراین پژوهش از نرمافزارهای Publish or Perish که امکان جستجو و بررسی دادههای حاصل از پایگاههای استنادی را فراهم میکند و نرمافزار VOSviewer که در تهیه و ایجاد نقشههای تصویری شامل شبکههای همتألیفی، هماستنادی و همرخدادی واژگان کلیدی کاربرد دارد، استفاده شده است. یافتهها: براساس خوشههای شناسایی شده در شبکه هماستنادی میتوان ریشههای ادبیات یادگیری کارآفرینانه در بحران را در پنج حوزه پژوهشی دستهبندی کرد. یادگیری تحولآفرین، بحران و کسبوکارهای کوچک و متوسط، قابلیتهای پویا، روشهای ریاضی برای تحلیل رفتار کارآفرینان و درنهایت، توسعه مهارتهای فردی بهمنظور انعطافپذیری و تابآوری، حوزههای پژوهشی کلیدی هستند که ادبیات در آنها ریشه گسترانیده است. براساس تحلیل همرخدادی واژگان کلیدی نیز مشخص شد که تمرکز ادبیات جاری بر موضوعاتی نظیر مفاهیم کلیدی یادگیری کارآفرینانه در بحران، آموزش و بهخصوص آموزش دیجیتال، مدیریت کسبوکار و مفاهیم و مطالعات موردی هستند که درنتیجه شرایط بحران کرونا گسترش بسیار زیادی داشتهاند. نتیجهگیری/ دستاوردها: مقاله حاضر با بررسی ۴۵۹ مقاله یکتای استخراج شده از دو پایگاه استنادی WOS و Scopus و انجام تحلیل کتابسنجی، برای پژوهشگران یک دید کلی از نقشه فعالیتهای علمی دراین حوزه مطالعاتی ارائه میدهد. دراین پژوهش، جریانهای اصلی و ریشههای این حوزه مطالعاتی بررسی شد و به پژوهشگران و سازمانهای تحقیقاتی کمک میکند دید عمیقتری نسبت به این جریان جدید، اما دارای ریشههای مستحکم در ادبیات داشته باشند. جریانهای اصلی ادبیات حول موضوعات چیستی و مطالعات موردی درراستای فهم پیامدهای یادگیری کارآفرینانه در شرایط بحران شکل گرفتهاند. درخصوص منابع و چگونگی یادگیری کارآفرینانه در شرایط بحران، ادبیات کمتر گسترش یافته و زمینههای مناسبی برای مطالعات آتی وجود دارد.