چارچوب یکپارچه ارزیابی عملکرد ناب ـ سبز برای زنجیره تأمین بیمارستانهای سازمان تأمین اجتماعی
نویسندگان
1 کارشناس ارشد، گروه مدیریت صنعتی، ، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 استادیار، گروه مدیریت صنعتی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران.
doi
10.48308/jimp.15.4.58چکیده
مقدمه و هدفها: امروزه زنجیرههای تأمین بیمارستانی با چالشهای فزایندهای چون بهبود کیفیت، افزایش کارایی و کنترل هزینهها، ضمن کاهش پیامدهای محیطزیستی منفی عملیات خود روبهرو هستند. این موضوع مدیران این زنجیره و پژوهشگران را به تمرکز همزمان بر دو پارادایم ناب و سبز فراخوانده است. در پاسخ به این نیاز، پژوهش حاضر کوشیده است تا با اتکا به ابزار کارت امتیازی متوازن، چارچوبی را برای ارزیابی عملکرد ناب و سبز در یکی از عمدهترین زنجیرههای تأمین بیمارستانی ایران ارائه دهد. روشها: در این پژوهش، ابتدا فهرستی جامع مشتمل بر 44 معیار عملکرد ناب و سبز از پیشینه زنجیرههای تأمین تولیدی و خدماتی استخراج شد. پس از پالایش این معیارها از منظر پنج اصل در دسترس بودن، مرتبط بودن، قابلاعتماد بودن، سهولت اندازهگیری و قابلدرک بودن توسط فن دلفی فازی، 33 معیار باقی ماند که ذیل پنج هدف راهبردی و در پنج بعد (اقتصادی، رضایت ذینفعان، فرایندهای مراقبتی و درمانی، رشد و یادگیری، و محیطزیست) طبقهبندی شدند. در ادامه، برای تعیین درجه کلیدی بودن هدفها و معیارهای احصاشده، و پی بردن به نقش هرکدام از آنها در سامانه ارزیابی عملکرد ناب و سبز زنجیره تأمین موردمطالعه، از دیمتل فازی استفاده شد. یافتهها: نتایج نشان داد که هدف راهبردی «کسب سود منطقی و پایدار برای استمرار و توسعه خدمات» کلیدیترین نقش، و هدف راهبردی «بهبود عملکرد محیطزیستی» کمترین درجه کلیدی بودن را در شبکه هدفهای راهبردی زنجیره تأمین موردمطالعه دارند. همچنین، «بهبود عملکرد سبز» و «اجرای فرایندهای مراقبتی و درمانی سریع، بهنگام، اثربخش، قابلاطمینان، کارا، بهقیمت، استاندارد، ایمن و بهدوراز نقص و خطا» اهدافی با کارکرد علی؛ «کسب سود منطقی و پایدار برای استمرار و توسعه خدمات» و «افزایش رضایت بیمار و همراهان وی و داشتن کارکنانی راضی، وفادار و باثبات» اهدافی با کارکرد معلولی، و «توسعه سرمایههای انسانی و سازمانی» هدفی با کارکرد علیـمعلولی محسوب میشوند. در بعد اقتصادی، «کارایی مدیریت» و «نسبت جاری» کلیدیترین معیارها در تحقق هدف راهبردی «کسب سود منطقی و پایدار»؛ «میزان شکایات» و «رضایت کارکنان» کلیدیترین معیارها در تحقق هدف راهبردی «افزایش رضایت بیمار و همراهان وی و داشتن کارکنانی راضی، وفادار و باثبات»؛ و «مدت اقامت بیمار» و «هزینه خدمات» کلیدیترین معیارها برای اطمینان از تحقق هدف «اجرای فرایندهای مراقبتی و درمانی سریع، بهنگام، اثربخش، قابلاطمینان، کارا، بهقیمت، استاندارد، ایمن و بهدوراز نقص و خطا» در زنجیره تأمین موردمطالعه محسوب میشوند. همچنین، یافتههای پژوهش نشان داد که «آموزش» و «مشارکت مؤثر کارکنان» کلیدیترین معیارها برای اطمینان از «توسعه سرمایههای انسانی و سازمانی» در زنجیره تأمین موردمطالعه محسوب میشوند. سرانجام، «بازیافت پسماند» و «میزان پسماند جامد تولیدی» کلیدیترین معیارها برای رصد هدف «بهبود عملکرد محیطزیستی» در زنجیره تأمین موردمطالعه هستند. نتیجهگیری: درحالیکه پارادایمهای ناب و سبز در تعامل باهم و مکمل یکدیگر هستند، بیشتر مطالعات اخیر هنگام طراحی چارچوبها و سامانههای ارزیابی عملکرد زنجیره تأمین بیمارستانها تنها بر یکی از این دو تفکر تمرکز داشتهاند. ازاینرو، اصلیترین جنبه نوآوری پژوهش حاضر طراحی چارچوبی برای ارزیابی عملکرد زنجیره تأمین بیمارستانی با تمرکز همزمان بر این دو پارادایم است. چارچوب پیشنهادی این پژوهش ضمن کمک به شناسایی انحرافات احتمالی در ناب و سبز بودن عملیات زنجیره تأمین بیمارستان، مبنایی را برای ارزیابی اقدامات و ابتکارات زنجیره برای کاهش اتلافها و بهبود عملکرد محیطزیستی در اختیار قرار میدهد.
